Boerenprotesten leiden niet tot gewenst resultaat

Het onderzoek 'Farmers' Voices in European Protests: Diverse Complaints, Emotional Tones, and Policy Responses' is uitgevoerd door wetenschappers uit Nederland (Wageningen University & Research), Duitsland, België en Frankrijk. Zij baseren zich op een enquête onder 2.232 boeren uit deze landen.

In Nederland noemt 52 procent van de ondervraagde boeren politieke onvrede als belangrijkste reden voor protest. Boeren geven aan dat de politiek ver afstaat van de dagelijkse gang van zaken op het erf.

Maatschappelijke kritiek en algemene onvrede werden elk door een derde van de Nederlandse respondenten genoemd. Regelgeving werd door 27 procent als belangrijke reden aangewezen. Milieu- en stikstofmaatregelen werden door 17 procent specifiek genoemd als directe aanleiding voor deelname aan de boerenprotesten. De onderzoekers vinden dit laatste opvallend, gezien de nadruk die in het publieke debat vaak op deze onderwerpen ligt.

Zorgen onvoldoende gehoord

De onderzoekers concluderen dat beleidsmakers op nationaal en Europees niveau de neiging hadden om milieuregels relatief sterk te versoepelen, terwijl dit volgens de enquête niet de meestgehoorde klacht van boeren was. Volgens de wetenschappers lijkt dit eerder een reactie op lobby van grote boerenorganisaties en dominante politieke (populistische) narratieven dan op de concrete zorgen die boeren zelf noemen.

De boerenprotesten leidden tot snelle beleidsreacties. Zo werd in Duitsland de afschaffing van belastingvoordelen gedeeltelijk teruggedraaid. Op Europees niveau volgde een omvangrijk vereenvoudigingspakket van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, waarbij onder meer controles voor kleine bedrijven onder de 10 hectare werden geschrapt. In het rapport wordt gewaarschuwd dat het overhaast afschaffen van milieuregels de fundamentele frustraties niet wegneemt in de sector.

In Nederland lag de beleidsreactie vooral op milieu en toekomstperspectief. De belangrijkste klacht, politieke onvrede, is minder makkelijk te vertalen naar concrete maatregelen. Volgens de onderzoekers schuilt daarin het risico dat fundamentele frustraties blijven bestaan.

Verschillen

In Duitsland klaagde 53 procent van de boeren over bureaucratie, vaak in combinatie met onvrede over de nationale regering. In Frankrijk lag de nadruk op financiële druk: 53 procent wees op lage inkomens en hoge kosten. Belgische agrariërs uitten een breed scala aan klachten, variërend van financiën (53 procent) en regelgeving (49 procent) tot milieumaatregelen (43 procent).

De belangrijkste redenen voor protest verschillen niet significant tussen grote en kleine bedrijven of tussen sectoren. Dit wijst op structurele problemen die de hele land- en tuinbouw raken. Protesten blijken het meest effectief wanneer de eisen samenhangend en concreet zijn, stellen de onderzoekers.