Kamer zet vraagtekens bij praktische gevolgen doelsturing

Centraal in de kabinetsplannen staat dat boeren vanaf 2035 afgerekend worden op bedrijfsspecifieke emissiedoelen voor stikstof en klimaat. Hoe zij die doelen halen, mogen ze grotendeels zelf bepalen. Volgens Van Essen biedt dat ruimte voor vakmanschap en innovatie. Toch vrezen veel Kamerleden dat de praktijk weerbarstig is.

De VVD vraagt zich af of boeren wel voldoende zekerheid krijgen om te investeren. ‘Onzekerheid over meetmethoden werkt direct door in investeringsbeslissingen’, stellen de liberalen. De minister erkent dat meten complex is en belooft verdere ontwikkeling en validatie van technieken.

Emissiescore uit ‘black box’

Ook BBB hamert op uitvoerbaarheid. De partij waarschuwt voor een ‘black box’ met data waarbij boeren niet meer begrijpen hoe hun emissiescore tot stand komt. Volgens Van Essen moeten systemen transparant worden en moeten ondernemers kunnen herleiden hoe hun prestaties worden berekend.

Een terugkerend punt is de administratieve last. D66 en VVD willen garanties dat doelsturing niet leidt tot nog meer papierwerk voor agrariërs. Die garantie kan de minister in zijn beantwoording nog niet geven: ‘Dat hangt mede af van de mate waarin middelsturing kan worden afgebouwd’, stelt hij, doelend op de huidige regelgeving die geldt voor alle boeren ongeacht hun bedrijfssituatie.

Bij meerdere politieke partijen leeft de zorg dat boeren boekhouders moeten worden van hun eigen emissiedata. De PVV vreest zelfs dat ondernemers ‘elke gram stikstof moeten millimeteren’. Van Essen nuanceert dat beeld: boeren hoeven niet continu te meten en het systeem moet ondersteunend zijn en geen extra administratieve lasten opleveren.

Prestaties belonen

Het CDA ziet kansen in doelsturing en wil weten hoe goede prestaties in de toekomst worden beloond. De minister wil dit stimuleren via ketenpartijen en een gezamenlijke set indicatoren, maar concrete beloningssystemen staan nog in de kinderschoenen, erkent hij.

De bewindsman verwijst naar de verkenning van het private initiatief van True Value Language (TVL). Hierbij wordt een gemeenschappelijke taal voor het meten, waarderen, delen en belonen van duurzaamheidsprestaties onderzocht. Dit kan een basis leggen voor het belonen van duurzaamheidsprestaties.

Van Essen: ‘Deze verkenning is nog in een pril stadium, maar een gemeenschappelijke taal kan mogelijk in de toekomst de basis bieden voor een eerlijke financiële bijdrage vanuit ketenpartijen voor de eventuele meerkosten van doelsturing op het boerenerf.’

Aanvullende maatregelen

Uit het schriftelijke overleg komt wel naar voren dat met doelsturing alleen de stikstofdoelen niet worden gehaald. De minister benadrukt dat aanvullende maatregelen nodig blijven. Hij werkt daarvoor met de ministeriële taskforce aan een gebiedsgerichte aanpak, het stimuleren van extensiveren en verduurzamen en een gestage krimp van de productie door afroming van dierrechten.

De komende jaren wordt er voortgebouwd op bestaande pilots voor doelsturing. Er is 200 miljoen euro beschikbaar voor de verdere ontwikkeling en implementatie van doelsturing, onder meer voor de pilots, kennisontwikkeling en ondersteuning van ondernemers.

Lees ook: Eerst generiek, restopgave met doelsturing

Het kabinet vindt het belangrijk dat de normen waar bedrijven aan moeten voldoen, in de praktijk realiseerbaar zijn en ertoe leiden dat bedrijven in beweging komen. ‘Dit betekent niet dat de emissienormen ook altijd makkelijk te realiseren zullen zijn: het kan forse inspanningen vragen van ondernemers om aan de normen te voldoen’, schrijft Van Essen.