Bermmaaisel wordt omgezet tot hoogwaardige compost

Op akkerbouwbedrijf Lutjebosch in het Hogeland wordt al generaties geboerd. Dit is te zien aan de monumentale gevel, waar stenen naamplaten de namen van eerdere generaties laten zien als blijvende herinnering aan de familiegeschiedenis van het bedrijf.

'De boerderij bestaat al meer dan tweehonderd jaar', vertelt Geert Bos. In 1997 nam hij het bedrijf over. Bos runt het nu samen met zijn vrouw Marja Schutter. Hun 19-jarige zoon Jan-Niek werkt ook mee op het bedrijf en is van plan het over te nemen.

Naast de reguliere akkerbouwgrond beheert het familiebedrijf ook enkele hectares kweldergrond. 'Vroeger liepen daar onze schapen en paarden, maar nu verhuren we de percelen aan de buurman', legt Bos uit. De kwelders maken deel uit van een breder project voor agrarisch natuurbeheer, waarin biodiversiteit en samenwerking tussen agrarisch ondernemers centraal staan.

Volgens Bos ligt daar ook steeds meer de toekomst. 'Samenwerking om een korte kringloop te creëren, wordt belangrijker', zegt de ondernemer. Via Boerennatuur Midden-Groningen doet hij al jaren aan agrarisch natuurbeheer en neemt hij deel aan projecten en pilots.

Een eerdere pilot met Agricycling in Friesland trok veel belangstelling en leidde tot de oprichting van een nieuwe Kringloopcoöperatie in Groningen, onderdeel van Collectief Midden Groningen (CMG).

Weerbare bodem

Ook op het bedrijf van Bos wordt dit initiatief in de praktijk toegepast. 'Ik ben al veel langer bezig met groenbemesters laten staan en vooral niet-kerende grondbewerking toepassen, om de bodem op de lange termijn gezonder en weerbaarder te maken', vertelt Bos. 'Compost speelt daarin een belangrijke rol. Goede compost voedt niet alleen het gewas, maar vooral het bodemleven.'

Bos hoopt met compost het organischestofgehalte te verhogen en de vochtregulatie in de grond te verbeteren, zodat de grond water vasthoudt in natte perioden en afgeeft tijdens droogte. De grondstoffen voor de compost komen uit de regio en worden verzameld door gemeente, provincie en waterschap. 'In bermen en langs sloten worden elk jaar enorme hoeveelheden gras gemaaid. Eerder werd dat afgevoerd als afval, terwijl het vol zit met organische stof.'

Samen met zo'n twintig andere boeren wordt dit groenafval nu verwerkt tot hoogwaardige compost. Voorwaarde is dat het materiaal schoon is: 'Vervuilde bermen, met plastic en blik, gaan nog steeds naar de afvalverwerker', zegt de akkerbouwer. Achter op het erf, langs de kavel, wijst hij de lange compostril aan. Zodra alles in juli/augustus is aangevoerd, is de ril zo'n 150 meter lang, 4 meter breed en 2 meter hoog. Het is goed voor ongeveer 100 ton compost.

De compoststapel wordt elke week doorgewerkt met een composteermachine. 'De temperatuur is daarbij cruciaal', legt Bos uit. 'Wij gaan elke ochtend met een thermometer de temperatuur meten. Die moet rond de 70 graden Celsius blijven. Zo gaan de onkruidzaden dood, en eventueel aaltjes en andere ziektekiemen. Als het te ver boven de 70 graden komt, verbrandt de compost en raak je voedingsstoffen kwijt.'

De samenstelling van de compost bestaat uit verschillende componenten, waaronder slootmaaisel, een deel grond en eventueel groene afvalproducten zoals aardappelgrond en uienloof. 'Als het te heet wordt, werk je het weer door en komt er lucht in, waardoor het weer afkoelt', legt Bos uit.

Begeleiding

De akkerbouwer krijgt begeleiding bij het hele traject en alles wordt nauwkeurig berekend en bijgehouden. Na zo'n zes weken volgt een analyse. Een monster van de compost wordt volledig getest en pas als het vrijgegeven wordt, krijgt Bos de certificaten en kan de compost over het land uitgereden worden.

Toepassing vindt meestal in het najaar plaats en gebeurt door een loonwerker. Financieel is het interessant, omdat de compost niet onder de mestwetgeving valt, dus hij kan los van de mestboekhouding worden gebruikt.

Het bedrijf krijgt een vergoeding voor de loonwerker. Extra werk, zoals opruimen of uitrijden van de compost, betalen ze zelf. Bos benadrukt ook het belang van voortdurende afstemming met afvalverwerkers. Door intensiever samen te werken, kan meer hoogwaardige compost worden geproduceerd en in de korte kringloop worden gehouden.

'Het is laaghangend fruit en een duidelijke win-win', zegt Bos, 'maar het is belangrijk om te beseffen dat dit kosten met zich meebrengt, en het zou mooi zijn als die kosten gezamenlijk gedragen kunnen worden.'