Alles in de strijd om fusarium de baas te blijven

'De bodemstructuur was op de meeste percelen gewoon goed. Het is ook niet bijzonder nat geweest tijdens het groeiseizoen. Daarom verbaast het ons toch wel dat er weer zoveel fusarium in de uien zit. Misschien heeft het droge teeltseizoen in combinatie met hoge temperaturen voor stress in de gewassen gezorgd. Maar dan nog: zoveel aantasting hadden we niet verwacht', zegt Arens. Hij schetst in een paar zinnen hoe fusarium – en ook witrot – toch weer voor veel onaangename verrassingen heeft gezorgd.

Den Dekker bevestigt dit beeld, maar voegt toe dat er grote verschillen zijn. Zo vertonen percelen op ruggen en met fertigatie aanzienlijk minder fusarium, ziet hij. 'Daar groeien de uien gewoon beter weg en ook beter door en is er minder stress. Dat geeft niet alleen een flink hogere opbrengst, maar ook veel minder uitval door fusarium.'

Gezonde bodem

Een eerste vereiste om fusarium beheersbaar te houden, is een gezonde, vruchtbare bodem. 'Maak maximaal gebruik van compost, vaste mest en groenbemesters en zorg voor een goede doorlatendheid van de grond. Dit lijken misschien open deuren, maar we zien dat dit nog niet overal even goed op orde is. Juist voor de uienteelt zijn dit soort zaken essentieel om er een succes van te maken', stelt Arens.

Ook pleit de teeltadviseur ervoor om volop aandacht te besteden aan de 'voorkant' van de teelt. 'Is het perceel wel geschikt en wat is de geschiedenis ervan? Hoe zit het met de rotatie? Zijn er eerder problemen geweest met grondgebonden ziekten? Op al dat soort zaken moet een helder antwoord zijn voordat er iets de grond in gaat.' Hij noemt in dit kader ook de nieuwe fusariumtoets van HLB. 'Deze toets op basis van bodemanalyse kan een mooi extra handvat zijn om inzicht in de aanwezigheid van fusarium te krijgen en de risico's af te wegen. Daarmee zijn mogelijke tegenvallers te voorkomen.'

Den Dekker wijst ook op het nieuwe onderzoeksprogramma Uireka 4.0 dat komend jaar van start gaat. Daarin krijgt onderzoek naar fusarium weer een prominente rol. 'Behalve dat er opnieuw een groot aantal teeltmaatregelen wordt onderzocht en getest, zal de focus dit keer ook sterk liggen op het leren begrijpen van de schimmel. Hoe gaat Fusarium oxysporum precies te werk? Hoe ontwikkelt de schimmel zich onder verschillende praktijkomstandigheden? En wat zijn zijn waardplanten? Wanneer we dat soort zaken beter weten en ook begrijpen, kunnen we nog gerichter maatregelen nemen tegen de schimmel.'

Serenade in eerstejaars plantuien

Behalve naar gerichte teeltmaatregelen tegen fusarium wordt er ook voortdurend gekeken naar nieuwe middelen(combinaties) die effectief zouden kunnen zijn tegen de schimmel. Zo heeft Van Iperen het afgelopen seizoen – in samenspraak met Bayer – een aantal praktijkproeven uitgevoerd met het biologische middel Serenade in eerstejaars plantuien. Deze zijn uitgerold bij twee telers in de Hoeksche Waard en een teler op Voorne-Putten, alle drie op 1 hectare.

In de strokenproef zijn een grondtoepassing met Rudis (0,6 liter per hectare), een grondtoepassing met Serenade (5 liter per hectare), een combinatie van beide (Rudis en Serenade) en een strook onbehandeld met elkaar vergeleken. De middelen zijn daarvoor kort voor het zaaien – tijdens de laatste zaaibedbereiding – ingewerkt. Arens benadrukt dat het om reguliere percelen gaat, waar geen specifieke problemen met fusarium zijn. 'Het is dus een echte praktijkproef, waarvan de resultaten representatief zijn voor heel Nederland.'

Minder tarra met Rudis en Serenade

Tijdens het groeiseizoen zijn per proefstrook de plantaantallen genoteerd en is de lengte van het gewas opgemeten. Volgens de teeltadviseur leverde dit geen wezenlijke verschillen op. Ook wat betreft opbrengst waren de verschillen tussen de vier proefstroken vrij klein, al gaf Rudis ten opzichte van onbehandeld wel een duidelijke plus van enkele procenten in de netto-opbrengst in alle maten (8 tot 21, 21 tot 28 en groter dan 28 centimeter) en gaf de combinatie van Rudis en Serenade weer een kleine plus ten opzichte van Rudis solo.

'Het lijkt er dus op dat de middelen Rudis en Serenade elkaar op de een of andere manier versterken, vooral in de vorm van minder uitval. Van Rudis weten we dat het een goede werking heeft tegen fusarium, maar wat voegt Serenade hieraan toe? Helpt dit middel actief mee om fusarium de kop in te drukken? Of stimuleert het toch vooral de wortelgroei en beschermt het de wortels, waardoor de plantuitjes weerbaarder zijn tegen bodemschimmels? Dat zijn vragen waar wij graag meer duidelijkheid over zouden willen krijgen', geven Arens en Den Dekker hun voorlopige bevindingen weer.

Hoe dan ook zien beide mannen de meeropbrengst – in de vorm van minder tarra – van Rudis en Serenade als een stap voorwaarts. 'Elke kilo meeropbrengst in uien is winst. Dat geldt zeker voor een kapitaalintensief gewas als eerstejaars plantuien. Alleen al daarom is het de moeite waard om de proef komend jaar te herhalen', stellen ze.

Wat komend seizoen nog aanvullend gebeurt, is onderzoek naar het nawerkingseffect van Rudis en Serenade in de tweedejaars plantuien. Daarbij wordt vooral gekeken of er – net als bij toepassing in pootaardappelen – sprake is van een 'weggroei-effect'. 'Hopelijk laat Serenade hier ook iets moois zien, want dat zou het middel nog weer wat interessanter maken voor de praktijk. Hoe dan ook kunnen we elk schakeltje dat iets doet tegen fusarium goed gebruiken', besluit Arens.