Geopolitieke onzekerheden beïnvloeden vooral energiemarkten

De valutamarkten beleefden vorige week een uitzonderlijk turbulente week. Hoewel er aan het begin van de week al wat druk op de Amerikaanse dollar lag, sloeg de stemming vanaf woensdag definitief om. Beleggers namen massaal afscheid van de munt, uit vrees voor oplopende politieke risico's in de Verenigde Staten en het vermoeden dat Washington een zwakkere dollar best kan waarderen.

De uitspraken van de Amerikaanse president Donald Trump dat hij zich geen zorgen maakt over de daling van de dollar, versterken dat beeld. Hierdoor is de euro een stuk duurder geworden: de euro-dollarkoers is in een week tijd gestegen van 1,16 naar 1,20. Op het moment van schrijven is de koers iets teruggezakt: momenteel krijg je voor 1 euro circa 1,19 dollar.

Goud en zilver zijn eveneens in prijs gestegen. De prijs voor zilver brak daarbij voor het eerst door de grens van 100 dollar en piekte op 120 dollar. Goud piekte op maar liefst 5.600 dollar. De combinatie van geopolitieke spanningen en een zwakke dollar zorgt voor extra vraag naar edelmetalen. Op het moment van schrijven wordt voor goud circa 5.000 dollar genoteerd en voor zilver zo'n 100 dollar.

Stijgende energieprijzen

Ook de olieprijzen zijn in de afgelopen week verder gestegen. Zo piekte ruwe Brent-olie op ruim 70 dollar per vat, het hoogste niveau sinds augustus. De stijging wordt veroorzaakt door een zwakkere dollar, oplopende spanningen in het Midden-Oosten en verstoringen in de olie-export vanuit Kazachstan door droneaanvallen. Overigens is de verwachting wel dat de exportvolumes vanuit Kazachstan op korte termijn herstellen.

De markt reageert daarnaast nerveus op mogelijke militaire acties van de Verenigde Staten tegen Iran. Deze gevoelens worden aangewakkerd nu Amerikaanse marineschepen richting de regio bewegen en president Trump dreigt met een aanval als Iran geen akkoord wil sluiten over een nucleair programma.

Ook de verminderde bereidheid van sommige raffinaderijen om olie uit Rusland te kopen speelt een rol in de onrust. Dit vanwege Amerikaanse sancties en een Europees verbod op de invoer van Russische raffinageproducten. Diverse landen, zoals India, wijken daardoor uit naar niet-Russische olie om toegang tot de Europese markt te behouden.

De prijs voor diesel volgt de ontwikkelingen op de wereldwijde oliemarkt. Zo staat de dieselprijs van LTO Ledenvoordeel op het moment van schrijven op ruim 137 euro per 100 liter. Dat is een stijging van bijna 12 procent ten opzichte van december 2025. Toen noteerde de dieselprijs zo'n 122 euro per 100 liter.

Op de Europese gasmarkt zijn de prijzen met meer dan 4 procent gestegen. Die stijging komt door lagere voorraden, koudere weersomstandigheden, een zware winterstorm in de Verenigde Staten en de geopolitieke risico's in de Straat van Hormuz. Iran dreigde eerder om dit gebied, waarlangs een derde van de wereldwijd verhandelde olie komt, af te sluiten als de Verenigde Staten het land aanvallen.

Een eventuele escalatie tussen Iran en de Verenigde Staten kan vooral de wereldwijde aanvoer van Liquefied Natural Gas (LNG) verstoren. Qatar, een van de belangrijkste exporteurs van LNG, is namelijk afhankelijk van deze zeeroute. Vorig jaar had het land een aandeel van 19 procent in de totale export.

Tarwemarkt blijft kwakkelen

De tarwenoteringen zijn vorige week eveneens gestegen, onder meer door zorgen over strenge vorst in de Verenigde Staten en Rusland en de mogelijke impact hiervan op de oogst van seizoen 2026-2027. Die zorgen namen wel iets af toen bleek dat het sneeuwdek in de 'Great Plains' dikker was dan verwacht.

Op de exportmarkt blijft Rusland dominant; de exportbelasting blijft nagenoeg nul en wordt waarschijnlijk verlengd tot februari, wat helpt om concurrerende graanprijzen te handhaven in de Zwarte Zee-regio. Wel belemmert het winterse weer de Russische havens ervan om voldoende te blijven exporteren.

Daarbij zijn de exportverwachtingen voor Canada (+7 procent), de Verenigde Staten (+18 procent) en Argentinië (+16 procent) erg goed. Die ruime beschikbaarheid van tarwe houdt de prijzen onder druk, melden analisten van Rabobank: 'Zolang het mechanisme van vraag en aanbod stuurloos blijft, zal de markt eerder reageren op geopolitieke ontwikkelingen.'

Soja uit Brazilië

De markt voor sojabonen is het jaar afgetrapt met een gematigde prijsstijging. Dit is vooral het gevolg van de combinatie van een zwakkere dollar en een sterkere Braziliaanse real, al zijn de prijzen na de publicatie van het meest recente World Agricultural Supply and Demand Estimates (WASDE)-rapport van het Amerikaanse ministerie van Landbouw alweer gezakt.

Vooruitkijkend zal de instroom van Braziliaanse soja de concurrentiedruk op de wereldmarkt verder opvoeren. De oogst is eind januari versneld en in grote staten al goed op stoom, waardoor het Zuid-Amerikaanse land opnieuw de goedkoopste exporteur is. Ondanks de sterkere real ligt de Braziliaanse sojaprijs voor maart zo'n 30 dollar per ton onder die van de Verenigde Staten. Risico hiervan is dat de Amerikaanse export daalt en de eindvoorraad stijgt.

De prijzen voor mais zijn opvallend veerkrachtig, al is het aanzienlijke aanbod een belangrijk obstakel voor wezenlijke prijsstijgingen. In januari daalden de termijncontracten voor maart 2026 op de Chicago Board of Trade (CBOT) met 2,3 procent. Door de historisch ruime voorraden blijft het opwaarts prijspotentieel op korte termijn beperkt.

Meer export uit Verenigde Staten

De Verenigde Staten blijven wereldwijd de goedkoopste aanbieder van mais. En ook de recente daling van de dollarindex ondersteunt de internationale vraag; valuta-effecten pakken voor grote importeurs immers gunstiger uit. Zodoende loopt de Amerikaanse export verder op, ondanks de vervoersproblemen richting de havens aan de Golf van Mexico als gevolg van winterweer.

In Oekraïne zijn nog altijd logistieke uitdagingen door de voortdurende aanvallen op de energie-infrastructuur, maar de exportstromen verbeteren wel iets nu de oogst vordert. In Zuid-Amerika presenteert Brazilië een relatief stabiel beeld, met een productie rond de 138 miljoen ton.

Argentinië laat een ander beeld zien. In dat land is het zaaien nu voor 93 procent voltooid, na enige vertraging door regenval in het noorden van het land. Tegelijkertijd zijn de gewascondities verslechterd door droogtestress in het zuiden, waardoor het aandeel percelen in goede tot uitstekende staat is gedaald van 64 procent naar 52 procent. Ondanks die verslechtering liggen de condities nog steeds boven het niveau van vorig jaar.