Temperatuurstijging houdt aan, stilvallen golfstroom zet landbouw onder druk

Nederland is tussen 2000 en 2025 met gemiddeld 1 graad opgewarmd. Met 207 zachte dagen – warmer dan 15 graden – telde 2025 de meeste zachte dagen sinds het begin van de metingen. De gemiddelde temperatuur in De Bilt was vorig jaar 11,4 graden en daarmee is dat het zesde warmste jaar ooit gemeten in Nederland.

Het wereldgemiddelde stijgt ook door en ligt inmiddels 1,4 graad hoger dan een kwart eeuw geleden. Als de huidige trend in de temperatuur doorzet, wordt over drie jaar 1,5 graad bereikt, voorspelt het rapport (onderaan dit artikel te downloaden). De oorzaak is de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, die vorig jaar opnieuw een recordhoogte bereikte.

Invloed op golfstroom

Een van de mogelijke gevolgen van de stijgende temperatuur is het stilvallen van de golfstroom in de Atlantische Oceaan. Veranderingen in deze zogenoemde 'Atlantic Meridional Overturning Circulation' (AMOC) kunnen grote gevolgen hebben voor de landbouw in Europa.

Recent onderzoek van onder andere het KNMI laat zien dat in veel klimaatmodellen de AMOC al voor 2100 een kantelpunt bereikt en daarna stilvalt. Hoe sterker de opwarming, hoe groter de kans dat het laatste gebeurt. Dat vindt niet van de ene op de andere dag plaats, maar neemt zo'n vijftig tot honderd jaar in beslag. Eenmaal in gang gezet, is dit proces praktisch niet meer te stoppen. Vandaar dat dit ook wel een kantelpunt wordt genoemd, zo staat in het rapport.

Het stilvallen van de golfstroom zal in noordwest Europa zorgen voor koudere winters. Hoe sterker de mondiale opwarming, hoe zwakker deze regionale afkoeling. Bij een gematigd uitstootscenario en een stilgevallen AMOC zal de gemiddelde wintertemperatuur in Nederland zo'n 3 graden kouder zijn dan eind negentiende eeuw. Volgens extremere scenario's kunnen winters ook 15 graden kouder worden.

Daarnaast zorgt het stilvallen van de golfstroom ook voor langere droge periodes. Dat komt vooral doordat er dan minder neerslag valt in de zomers. Deze verdroging zal het sterkst zijn in Zuid-Europa en kan in het hele continent de landbouwopbrengsten onder druk zetten.