Landbouw is de sleutel in de Europese waterparadox

Boeren en tuinders bevinden zich in de frontlinie van de klimaatverandering, zo staat in het rapport. Extreme regenval en overstromingen brengen aanzienlijke, directe schade toe aan gewassen en opbrengsten en veroorzaken bodemerosie. Een specifiek probleem hierbij is dat percelen door verzadiging onbegaanbaar worden, waardoor simpelweg niet kan worden gezaaid of geoogst.

De economische risico's van weersextremen reiken verder dan die voor ondernemers in de de landbouw. Ook voor banken en investeerders zijn de risico's groot. De Europese Centrale Bank (ECB) schat dat banken in de eurozone voor ongeveer 1.300 miljard euro (1,3 biljoen euro) aan leningen hebben uitstaan bij sectoren die zeer kwetsbaar zijn voor waterrisico's, waaronder de landbouw.

Verstoring voedselketens

Extreme weersomstandigheden kunnen leiden tot verstoringen van voedselketens en tekorten aan grondstoffen zoals veevoer, wat indirecte verliezen in de hele economie kan veroorzaken. Bovendien versterken de extremen elkaar: na een periode van droogte absorbeert de bodem minder water, wat de kans op verwoestende overstromingen bij hevige regenval vergroot.

Het rapport stelt dat overstromingen en droogte niet langer als aparte crises moeten worden gezien, maar als weersextremen die met elkaar verbonden zijn. Door strategisch om te gaan met overtollig water door dit op te vangen en op te slaan, kan de landbouwsector de negatieve effecten van overstromingen dempen en die van droogte verzachten.

Water opslaan kan op verschillende manier, zoals door drasland, moerassen en uiterwaarden te herstellen. Dit helpt om water in het landschap vast te houden in plaats van het direct naar zee te laten stromen. Water opslaan in reservoirs of vijvers op boerenbedrijven is ook een optie. Evenals de drainagetechniek waarmee water in de bodem kan trekken.

Slimme technologie

In de Portugese Algarve wordt tijdens natte periodes overtollig oppervlaktewater in de grondwaterlagen gepompt met het zogenoemde Managed Aquifer Recharge (MAR). Met een andere slimme technologie wordt dat opgeslagen water toegepast met precisie-irrigatie, aangestuurd door bodemsensoren en AI. Daarmee kunnen boeren hun watervoorraad optimaal benutten.

Het opslaan van overtollig water lost meerdere problemen tegelijk op. Voor de landbouw betekent dit een stabielere productie en grotere concurrentiekracht, omdat de afhankelijkheid van onvoorspelbare neerslag afneemt. Het helpt bovendien de grondwaterstanden aan te vullen en de waterkwaliteit te verbeteren.

Niet bij elke overstroming is het overtollige water geschikt voor hergebruik; flits- (flash floods) en kustoverstromingen zijn vaak te vervuild of zilt. Maar voorspelbare seizoensgebonden pieken in rivieren en lokale regenval bieden grote kansen voor de agrarische sector.

Het rapport vergelijkt het opslaan van dat water met een gezamenlijke spaarrekening. In plaats van al het overtollige regenwater direct naar zee af te voeren, wordt het opgevangen in een 'kluis'. In tijden van schaarste wordt de spaarrekening aangesproken om gewassen te irrigeren.