Adviescommissie: ‘Dierenwelzijn in vleesketen op grote schaal aangetast’

De adviescommissie is in november 2024 ingesteld door Femke Wiersma, de toenmalige minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Zij vroeg de commissie onderzoek te doen naar de werking en het functioneren van het stelsel in de vleesketen.

Het stelsel faalt in de bescherming van dierenwelzijn binnen de vleesketen, concludeert de adviescommissie. Aantasting van dierenwelzijn komt op grote schaal voor. De commissie legt de verantwoordelijkheid bij zowel bij de overheid als bij veehouders en ketenpartners.

Onduidelijke regels

Zorg voor dierenwelzijn is vastgelegd in de Wet dieren. Maar problemen met dierenwelzijn ontstaan volgens de commissie niet alleen doordat regels worden overtreden. Ze komen ook voort uit de manier waarop de keten nu is ingericht, met onduidelijke regels en veel nadruk op efficiënt produceren.

Daarmee wordt het dierenwelzijn volgens de commissie op grote schaal aangetast, zelfs wanneer de wet- en regelgeving wordt nageleefd. De geldende regels zouden onvoldoende invulling geven aan de wettelijke principes van dierwaardigheid. Daarnaast laten inspectieresultaten zien dat in verschillende schakels en bij verschillende diersoorten ook overtredingen van de bestaande normen plaatsvinden.

Economische belangen wegen zwaar

Economische en financiële belangen wegen vaak zwaarder dan dierenwelzijn, stelt de commissie. Veel veehouders willen goed voor hun dieren zorgen, maar hebben daar door financiële druk vanuit de keten niet altijd voldoende ruimte voor. Een hoge productiesnelheid, grote aantallen dieren en problemen met personeel vergroten de risico’s voor het dierenwelzijn.

Keurmerken en bedrijven die vooroplopen laten volgens de commissie zien dat het beter kan, maar daarmee wordt nog maar een deel van de dieren bereikt. Ook spreekt de sector bedrijven nog te weinig aan op problemen met dierenwelzijn. Daarnaast nemen partijen in de keten nog onvoldoende samen verantwoordelijkheid voor welzijnsproblemen die bijvoorbeeld ontstaan bij het houden, vervoeren of slachten van dieren.

Dierenwelzijn is geen harde voorwaarde voor de productie van vlees. De borging van dierenwelzijn met wettelijke (open) normen, private systemen, publiek toezicht en interne en economische prikkels is aanzienlijk minder goed dan bij voedselveiligheid en diergezondheid.

Voorgestelde verbeteringen nog onvoldoende

De commissie is niet alleen kritisch op de keten, maar ook op het ministerie en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). De landbouwminister neemt te weinig sturende verantwoordelijkheid en is onvoldoende daadkrachtig, zo staat in het rapport.

Er worden stappen gezet om te komen tot verbetering, zoals in het traject rond het convenant en de algemene maatregel van bestuur rondom dierwaardige veehouderij. Ook de aangekondigde maatregelen, zoals het herzien van het boetestelsel of het verplicht cameratoezicht, zijn hier een voorbeeld van. Maar deze stappen zijn volgens de commissie onvoldoende om op korte termijn aan de wettelijke normen van dierwaardigheid te voldoen.

Gebrek aan duidelijke kaders

De NVWA wordt belemmerd in het voeren van effectief toezicht door ‘een gebrekkige normstelling’ voor dierenwelzijn en belemmeringen in het stelsel. De autoriteit kan niet met toezicht ondervangen dat wettelijke normen onvoldoende bescherming bieden of onvoldoende concreet zijn.

Verplichte toezichtstaken, vooral fysieke aanwezigheid bij de slacht, leggen bovendien een groot beslag op de beschikbare capaciteit. Tegelijkertijd treedt de NVWA zelf ook onvoldoende daadkrachtig op en maakt zij te weinig gebruik van haar eigen mogelijkheden. Datagedreven toezicht, informatie-uitwisseling met private kwaliteitssystemen en samenwerking met andere toezichthouders zijn onvoldoende ontwikkeld.

Lees ook: Beperkte keuringscapaciteit NVWA hindert afvoer van varkens

Wat de situatie binnen het stelsel nog complexer maakt, is het wantrouwen tussen sector, overheid en maatschappelijke organisaties. Veel aandacht en capaciteit gaan naar incidenten, juridische procedures en Woo- en handhavingsverzoeken. Dit maakt het moeilijker om gegevens over welzijnsrisico’s te delen en gezamenlijk innovaties te ontwikkelen.

Tot slot doet de commissie een aantal aanbevelingen om dierenwelzijn in de vleesketen te verbeteren. Daarbij kijkt ze in eerste instantie naar de landbouwminister. Hij dient als stelselverantwoordelijke het voortouw te nemen voor een duidelijkere invulling van alle in de Wet dieren genoemde principes voor dierwaardigheid.

Vakbekwaamheid van personeel

Ook de sector moet zijn verantwoordelijkheid nemen voor het dierenwelzijn. Dit kan bijvoorbeeld door met de overheid een verbetertraject op te zetten voor verschillende schakels, zoals transport en slacht. De commissie adviseert de sector ook te investeren in vakbekwaamheid van het personeel.

Het rapport is dinsdag aangeboden aan LVVN-staatssecretaris Silvio Erkens. Hij heeft het gedeeld met de Tweede Kamer.