‘Zonder chips geen aardappelen’

Column Economie Rob de Wijk 04 nov 2026 om 11:04uur

Guyana is het enige land dat zichzelf kan voeden. China en Vietnam komen dicht in de buurt. In de top vijftig staan wat Oost-Europese landen, maar West-Europese landen ontbreken. Nederland zit niet in de top. Maar Nederland is toch een van de grootste voedselexporteurs van de wereld?

Klopt, maar de enorme doorvoer vertekent het beeld. Doorvoer is inherent aan de geglobaliseerde wereld waarin we leven.

Dat mondiale systeem wordt verstoord door de aanvallen van Rusland op de Oekraïense graantransporten en de strijd tussen Iran en de Verenigde Staten, waardoor de Straat van Hormuz wordt geblokkeerd. Daardoor wordt niet alleen de export van kunstmest getroffen, maar ook die van helium, dat vooral in Qatar wordt geproduceerd en essentieel is voor de productie van chips of halfgeleiders.

Raakt helium de agrarische sector? Ja, want die is hightech. Boerderijen worden steeds meer datagedreven. AI en robotisering worden belangrijker. Wat stagnatie in de chipsimporten betekent, weten we nog van de coronacrisis. Maar het wordt pas echt ernstig als landen ons chips gaan onthouden of helium waarmee we die chips kunnen produceren.

Want als onafhankelijk zijn theoretisch mogelijk is, dan weten we ook dat we uiteindelijk niet van de honger hoeven om te komen

Rob de Wijk, hoogleraar internationale betrekkingen en oprichter van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies

Voedselzekerheid is complexer dan velen denken. Zonder chips geen landbouw. In de discussie over agrarische autonomie worden dit soort feiten genegeerd. Ook speelt de notie van een mondiaal voedselsysteem nauwelijks een rol in het Nederlandse debat.

De discussie over voedselzekerheid wordt verengd tot de eigen bevolking voeden, wat overigens duidt op gebrekkige solidariteit. De oplossing lijkt eenvoudig: stop met vleesproductie en maak de import van veevoer overbodig. Volgens een studie van Wageningen University & Research (WUR) importeert Nederland meer eiwitten dan het exporteert.

Met de rug naar de werkelijkheid

De conclusie is dan snel getrokken dat we ‘te veel’ koeien en varkens hebben en ‘te veel’ vlees exporteren. Dus moeten we van het vlees af en plantaardig gaan eten. Afgezien van de vraag of de Nederlander niet in opstand komt tegen zo’n opgelegd dieet, creëren we iets dat met zijn rug naar de werkelijkheid staat.

Draconische maatregelen zijn altijd nog mogelijk als de oorlog uitbreekt of wanneer het mondiale voedselsysteem wordt verstoord. Bijvoorbeeld omdat de importen van diervoeder en technologische hoogwaardige componenten en chips stagneren.

Vooral het vooruitzicht op verstoringen maakt bespiegelingen, zoals de modelmatige verkenning van theoretische mogelijkheden van de WUR, interessant. Want als onafhankelijk zijn theoretisch mogelijk is, dan weten we ook dat we uiteindelijk niet van de honger hoeven om te komen.