Pionier in champignons groeit uit tot grootste handelsbedrijf in Benelux

‘Klantgericht produceren zit in het DNA van ons bedrijf’, verklaart Rob Banken. ‘Onze vader stond vroeger op markten in Nijmegen en Arnhem en later ook in grotere steden buiten Gelderland om champignons te verkopen, maar ook om van klanten hun wensen te horen. Datzelfde deed hij ook met koks in Chinese restaurants; dan stapte hij zo een keuken binnen. Als klanten grotere champignons wilden of bijvoorbeeld kleinere verpakkingen, dan probeerde hij daar in de teelt en in de verwerking op in te spelen. Eigenlijk is dat de aanpak die wij nog steeds hanteren.’

Rob Banken neemt na de begroeting plaats in zijn kantoorstoel in het hoofdkantoor van Banken Champignons in Wijchen. Samen met zijn broer Jurgen, die ook bij het interview aanschuift, blikt hij voor Nieuwe Oogst terug op de geschiedenis van het bedrijf. Maar ze kijken ook vooruit naar de toekomst van hun eigen onderneming en die van de paddenstoelensector in Nederland.

Als directielid is Jurgen Banken verantwoordelijk voor de verkoop en operationele zaken van Banken Champignons Groep. Rob Banken neemt, naast de algemene zaken, de financiën, het personeelsbeleid en de automatisering voor zijn rekening. Jarenlang vormden de broers de tweehoofdige directie van het bedrijf. Sinds maart is echter een derde directielid aangesteld en komend jaar komt er nog een vierde bij. ‘Het is goed als de organisatie minder afhankelijk wordt van ons’, stelt Jurgen Banken. Of een volgende generatie Banken in het bedrijf komt, is volgens hem voorlopig nog onduidelijk.

Vader Henk Banken was in de jaren vijftig van de vorige eeuw in Nederland een van de pioniers van de champignonteelt. Tot die tijd was de teelt alleen bekend vanuit Parijs en de grotten in Zuid-Limburg. Rob Banken: ‘Onze vader was jong en ambitieus en zocht uitbreiding naast het ouderlijk fruitbedrijf in het Gelderse Batenburg. Champignons waren toen echt een luxeproduct en hij zag genoeg perspectief om een gespecialiseerde opleiding te volgen in Horst. Tegelijkertijd begon hij met twee kweekcellen om zelf in de praktijk de teelt in de vingers te krijgen.’

Banken beschrijft de gestage ontwikkeling van twee kweekcellen naar zes kweekcellen en verder. De eerste champignons werden verkocht aan de veiling, maar van lieverlee begon Banken senior een eigen klantenkring voor rechtstreekse handel op te bouwen. ‘Dat liep voortvarend. Onze vader ging zelf op markten staan en heeft ook kunnen profiteren van de opkomst van Chinese restaurants in Nederland. Uiteindelijk verkocht hij meer dan zijn eigen productie en begon hij ook champignons van collega-telers te verhandelen.’

Vrachtwagenrijbewijs

Vanaf dat moment ontstond naast de eigen teelt ook de handelstak onder het bedrijf en werd afscheid genomen van de veiling. Jurgen Banken vertelt dat hij al van jongs af thuis meewerkte in de champignons. ‘De meeste werkzaamheden werden nog door familie en bekenden gedaan. Buurvrouwen en tantes hielpen mee met de oogst en het verpakken. We deden ook het transport voor aan- en afvoer van de champignons veelal zelf. Daarvoor heb ik mijn vrachtwagenrijbewijs nog gehaald.’

In de jaren zeventig en tachtig breidde het aantal bedrijven dat champignons leverde aan Banken gestaag uit tot maximaal tachtig. Het waren voornamelijk telers uit Zuid-Gelderland, Noord-Limburg en Oost-Brabant en later ook België. Het telen gebeurde op contractbasis, waarbij vaste prijzen voor de champignons werden betaald. Rob Banken volgde een HEAO-studie en ging in het bedrijf werken met de opdracht om meer structuur in de organisatie te brengen. ‘Vanaf de jaren negentig zijn we bewust op zoek gegaan naar overnames van zowel teelt- als handelsbedrijven. Toen hebben we echt een groeispurt doorgemaakt.’

Tot 1992 was Banken Champignons gevestigd in Batenburg, daarna volgde een verhuizing naar eerst Bemmel en later Elst. ‘Sinds 2012 hebben we onze hoofdvestiging op dit bedrijventerrein in Wijchen, omdat we steeds opnieuw uit onze jas groeiden. Hier sorteren en verwerken we een groot deel van onze champignons en hebben we voldoende capaciteit om grotere afnemers te beleveren.’

Banken Champignons is in de loop van de jaren, na een reeks van overnames waaronder de champignonactiviteiten van The Greenery, steeds meer de rol van afzetorganisatie voor de sector gaan vervullen. Er is veel rechtstreekse handel met Europese supermarktketens. Jurgen Banken schat in dat 50 procent van de champignons wordt afgezet in de Benelux, circa 45 procent buiten de Benelux maar wel in Europa en ongeveer 5 procent buiten Europa. Naast supermarkten wijst hij erop dat ook de afzet via de foodservicemarkt toeneemt.

Vestiging in Polen

In de huidige omvang heeft Banken Champignons in Nederland, België en Polen negen vestigingen, met in totaal vijfhonderd medewerkers. Van de 850 ton champignons die Banken wekelijks verkoopt, wordt zo’n 250 ton geproduceerd in Polen en verhandeld via een eigen handelsbedrijf. Jurgen Banken: ‘Al in een vroeg stadium zijn we champignons gaan importeren vanuit Polen en in 2002 hebben we in de buurt van Poznan een eigen vestiging opgezet voor de teelt en handel. Vanwege de goedkopere arbeid was het toen vanuit Nederland al moeilijk concurreren. We dreigden daardoor onder meer onze Scandinavische klanten te verliezen. Met een eigen Pools bedrijf hebben we dat ondervangen.’

Teelt en handel gaan goed samen in de visie van Banken Champignons. De broers leggen uit dat zij er altijd naar hebben gestreefd om beide schakels binnen het bedrijf te houden. Het sluit volgens hen aan bij het streven om klantgericht te kunnen produceren. Rob Banken: ‘Met onze eigen productie kunnen we snel inspelen op de vraag uit de markt.’

Het assortiment bestaat uit witte en bruine champignons en verder ongeveer veertig soorten verse paddenstoelen. Jurgen Banken vertelt dat er veel aandacht is voor productinnovatie. Veel concepten zijn ontwikkeld die inspelen op vier G’s: genieten, goed gedrag, gemak en gezondheid. Als voorbeeld noemt hij de ontwikkeling van champignons met een hoog vitamine D-gehalte.

Zoektocht naar nieuwe soorten

Ook houdt de zoektocht naar nieuwe soorten paddenstoelen die worden gecultiveerd of in het wild voorkomen nooit op, zegt de teler. Zo bezoekt Jurgen Banken regelmatig landen als China of Korea, waar op veel grotere schaal verse paddenstoelen worden gegeten. Voorbeelden van soorten die hij daar in winkels en restaurants heeft opgepikt, zijn de beukenzwammetjes en de koningsoesterzwammen.

‘Elke week laten wij containers met exotische paddenstoelen overkomen uit Azië. Hetzelfde doen we ook met bijvoorbeeld truffels die we inkopen in Frankrijk, Spanje en Italië. Ons doel is een breed assortiment aanbieden. Ook is er op de hoofdvestiging in Wijchen een eigen ontwikkelkeuken’, vertelt Jurgen Banken. Daar worden nieuwe toepassingen getest en gerechten beproefd die aansluiten op de voedingstrends wat betreft gezondheid en gemak, maar ook op de toenemende vraag naar veganistische maaltijden of voeding met een hoog eiwitgehalte.

Als het gaat over de toekomst van hun eigen bedrijf of over de toekomst van de paddenstoelensector in Nederland, dan zien de gebroeders Banken dat het proces van consolideren en samengaan alleen maar doorgaat. ‘In Nederland hadden we ooit duizend champignontelers en nu zijn er nog hooguit vijftig teeltbedrijven’, zegt Rob Banken. ‘In de productie komt volgens ons de focus te liggen op kostenefficiëntie. Zelf zijn we in een project bezig met de ontwikkeling van een plukrobot. Door automatisering zal de schaalvergroting doorgaan en het aantal teeltbedrijven verder afnemen’, verwacht hij.

Volgens de ondernemer geldt de consolidatie ook voor de handel. Hij voorspelt dat over tien of twintig jaar er in de Benelux nog twee of drie grote aanbieders zijn van champignons. ‘Maar dat zullen dan ook meer ketenbedrijven zijn; we zien die ontwikkeling al in veel landen buiten de Benelux. Dus niet alleen verkoop en distributie, maar bedrijven die zich ook bezighouden met de teelt en de productie van uitgangsmateriaal en teeltmedium. We kunnen nu al een aanzet geven door in onze sector nog meer samen te werken. Ketenpartijen hebben elkaar nodig, de toekomst vraagt daarom.’

Bedrijfsgegevens
Jurgen (61) en Rob Banken (55) runnen samen Banken Champignons. Het hoofdkantoor staat in het Gelderse Wijchen. Daarnaast heeft het bedrijf nog acht vestigingen in Nederland, België en Polen. Banken Champignon verkoopt wekelijks 850 ton champignons, vooral aan retailorganisaties en de foodservice. Het bedrijf heeft klanten in ruim dertig landen. Het assortiment bestaat uit circa veertig soorten versgeplukte paddenstoelen, gecultiveerd en wild. Het totale personeelsbestand bestaat uit vijfhonderd medewerkers.