Schapensector heeft last van ziektes en de wolf

In het afgelopen jaar is de populatie van bedrijven die schapen als hoofdactiviteit hebben met 6,7 procent gedaald. In 2025 werden in Nederland 891.160 schapen gehouden, waarvan 3.284 op een bedrijfsmatige en 25.683 op een kleinschalige schapenhouderij. Hobbymatige schapenhouders vallen buiten deze telling.

Volgens Nienke Snijders, dierenarts kleine herkauwers bij diergezondheidsdienst Royal GD, kunnen factoren als de wolf hierin een rol spelen. Dat stelde ze onlangs op een bijeenkomst van de Schapen- en Geitencontactcommissie in Utrecht.

Van het totale aantal schapen wordt 49 procent gehouden op bedrijven waar dit de hoofdactiviteit is. Zo’n 33 procent van de schapen wordt gehouden op ‘overige landbouwbedrijven’ en de overige 18 procent loopt bij hobbyisten. De omvang van de bedrijven is redelijk gelijk gebleven.

Sterfte en import

In de afgelopen jaren is de sterfte onder schapen fors toegenomen. Dit is een gevolg van de blauwtonguitbraak in Nederland. Reinard Everts, dierenarts en algemeen directeur bij de Nederlandse Schapen- en Geitenfokkers Organisatie (NSFO), vertelt dat sinds de introductie van blauwtong type 3 circa 100.000 schapen zijn gestorven aan de gevolgen van het virus. Snijders ziet dat de sterfte nu normaliseert naar het niveau van voor de blauwtong.

Volg alle berichtgeving over blauwtong op onze themapagina

Daarnaast worden wekelijks gemiddeld 67 schapen gedood door de wolf. Het totaal is inmiddels opgelopen tot ruim 10.000 sterfgevallen. Het aantal overlijdens als gevolg van de rode lebmaagworm, een parasiet waar de sector al ruim veertig jaar mee te maken heeft, is al opgelopen tot 1 miljoen dieren.

Snijders ziet dat in het afgelopen jaar een flink aantal schapen is geïmporteerd. ‘Importeren is de laatste twee jaar populairder geworden. In 2025 werden 95.686 schapen geïmporteerd, waarvan naar schatting 62.000 tot 68.000 dieren bestemd waren voor de fokkerij of als weidelammeren. Ook zagen we dat België, Tsjechië, Duitsland en Noord-Ierland populaire importlanden waren.’

Biosecurity verhogen

De dierenarts legt uit dat de stijgende trend van importeren invloed heeft op de introductie en verspreiding van dierziekten. Het is volgens Snijders essentieel om de aandacht voor biosecurity te blijven verhogen. ‘Op veel ziekten hebben we geen zicht, omdat er vooral gemonitord wordt op meldingplichtige ziekten.’

Vanuit het publiek kwam chlamydia ter sprake. Snijders: ‘Chlamydia is een voorbeeld van een ziekte die niet meldingplichtig is, maar wel een probleem vormt wat betreft import uit Frankrijk en Spanje.’

In Nederland is het wat betreft blauwtong tot dusver rustig, maar in het Verenigd Koninkrijk is het virus op dit moment ‘booming’. ‘In Ierland zijn inmiddels ook de eerste gevallen van blauwtong ontdekt en in Frankrijk en Duitsland hebben ze te maken met zowel serotype 3 als serotype 8’, aldus Snijders. In het Verenigd Koninkrijk hadden ondernemers in 2026 alleen met serotype 3 te maken.

Op Europese schaal hebben schapenhouders niet alleen met blauwtong te maken. ‘In Oost-Europa gebeurt ook van alles op schapengebied. We zien nog steeds uitbraken van schapen- en geitenpokken en dit jaar is ook de kleine herkauwerpest uitgebroken. Ondanks dat dit iets rustiger lijkt sinds de zomer, worden er nog steeds meldingen van nieuwe besmettingen gemaakt, wat zorgen geeft’, zegt de dierenarts. Het vraagt volgens Snijders om het ruimen van bedrijven.

Zorgen om shamondavirus

Daarnaast is het shamondavirus nieuw in Europa. ‘We hebben nog niet veel gehoord over het virus bij kleine herkauwers, maar we moeten er wel aandacht aan besteden', vervolgt ze. 'In Frankrijk, Duitsland en Zwitserland hebben melkveebedrijven melding gemaakt van meerdere dieren met hoge koorts, diarree en productiedaling. Ook in de provincie Gelderland is dit het geval.'

Het shamondavirus behoort tot dezelfde virusgroep als het Schmallenbergvirus en wordt overgedragen door knutten. Het virus lijkt zich sinds augustus over Nederland te verspreiden. Snijders: ‘Bij runderen veroorzaakt het koorts, diarree en een daling van de melkproductie. De ziekteverschijnselen zijn doorgaans tijdelijk en de meeste dieren herstellen binnen een week.’

Net als bij het Schmallenbergvirus zijn er zorgen over mogelijke aangeboren afwijkingen bij lammeren en kalveren, licht de dierenarts van Royal GD toe. ‘Een verband met het shamonda-achtige virus dat opdook in bijvoorbeeld Gelderland is echter nog niet bewezen. Ook de gevolgen voor andere diersoorten worden nog onderzocht.’

Terugkomend op de rode lebmaagworm vertelt Everts dat de resistentie tegen ontwormingsmiddelen toeneemt. ‘In 2015 was 53 procent van de onderzochte bedrijven resistent tegen Cydectin. In 2025 is dat gestegen naar 100 procent.’

Dit is volgens Everts een uitdaging voor de sector. ‘We zien dat er steeds minder werkende middelen overblijven. Geen enkel middel biedt op alle bedrijven voldoende bescherming. Binnenhouden van schapen is geen oplossing; daar zijn we niet op ingericht.’

Fotosensibiliteit veroorzaakt huidbeschadigingen
Veterinair patholoog Liesbeth Harkema van Royal GD heeft recent meerdere meldingen ontvangen van schapen met klachten van fotosensibiliteit. Dit is een aandoening die huidbeschadigingen veroorzaakt. ‘Fotosensibiliteit bij schapen en runderen kan ontstaan door leverschade als gevolg van de schimmeltoxine sporidesmin, wat voorkomt op dood plantmateriaal. Door de leverschade hopen afvalstoffen zich op in het bloed. Onder invloed van zonlicht kunnen huidbeschadigingen ontstaan, zoals zwellingen en afsterving van het huidweefsel. De leverschade kan nooit meer helemaal herstellen’, vertelt ze. ‘In 2019 werden de eerste gevallen bij schapen vastgesteld. Dit jaar zien we vergelijkbare weersomstandigheden als toen.’ Vooral in de nazomer en herfst neemt het risico toe. ‘Een hoge luchtvochtigheid en een bodemtemperatuur van boven de 12 graden Celsius bevorderen de vorming van schimmelsporen. Het beperken van blootstelling aan zonlicht kan verdere schade voorkomen.