Biotech biedt landbouw miljardenkansen

Erik Hertel, algemeen directeur van VitalFluid, weet uit ervaring hoe lastig het is om als startende biotechonderneming de markt op te gaan. Met VitalFluid maakt hij plasma-activated water. Dit is water dat een behandeling heeft ondergaan en daardoor tijdelijk werkt ter vervanging van fungicides in bijvoorbeeld de teelt van aardbeien, appels of druiven. Het voordeel is dat er geen residu is en geen chemische middelen aan te pas komen.

‘Ons grootste struikelblok op dit moment is de toelating op de Europese markt’, zegt Hertel. ‘In Groot-Brittannië mogen we al wel de markt op. Daar hebben ze de Europese procedures na de brexit los kunnen laten. Omdat we alleen gebruikmaken van water, elektriciteit en lucht beoordelen ze ons niet als fungicide en hoeft er geen dossier te worden opgesteld.’

In Europa duurt zo’n toelatingstraject in het gunstigste geval vijf tot zes jaar. ‘Voor een start-up is dat hopeloos lang’, zegt de ondernemer. ‘Want de kosten gaan ook hier voor de baat uit.’

Hertel wil het kabinet twee verbeterpunten meegeven. ‘Zorg dat het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) de capaciteit en ruimte heeft om maatwerk te leveren aan bedrijven die met nieuwe ontwikkelingen komen. En biedt gedurende het toelatingstraject ruimte om te experimenteren en pilots te doen bij boeren en tuinders. Want adaptatie van nieuwe technieken in de agrarische sector kost tijd.’

Vital Fluid is precies het type bedrijf dat Michiel Strijland van Invest-NL op het oog heeft als hij het heeft over biotechondernemingen met groeipotentieel. Strijland is bij Invest-NL de inhoudelijk specialist op het gebied van biotech. Hij heeft onderzocht hoe Nederland zijn wereldwijd sterke positie in biotechnologie kan behouden en uitbouwen.

Volgens de analyse kunnen Nederlandse agrifood-biotechbedrijven in 2040 circa 25 miljard euro omzet per jaar behalen, tegenover 8 à 9 miljard euro bij ongewijzigd beleid. Dat betekent zo’n 17 miljard euro extra aan jaarlijkse omzet. Deze inschatting is gemaakt op basis van het meest gunstige scenario dat Invest-NL voor deze analyse heeft opgesteld.

Kabinet wil dat Nederland topland is voor biotechnologie
Het kabinet wil dat Nederland in 2040 wereldwijd tot de kopgroep behoort in onderzoek, ontwikkeling en toepassing van biotechnologie. Dat staat in de Uitvoeringsagenda Biotechnologie. Biotech wordt gezien als een sleuteltechnologie die zowel het toekomstige verdienvermogen moet versterken als oplossingen moet bieden voor maatschappelijke opgaven rond gezondheid, klimaat, circulaire economie en voedselproductie.

De overheid wil onderzoek en innovatie stimuleren, private investeringen aantrekken en bedrijven helpen om nieuwe toepassingen sneller op te schalen en naar de markt te brengen. Daarvoor wil de regering ook de Nederlandse en Europese regelgeving moderniseren. Voor de agrarische sector ziet het kabinet vooral kansen in plantenveredeling en gewasbescherming. Nieuwe genomische technieken, zoals Crispr-Cas, moeten de ontwikkeling van robuuste en klimaatresistente gewassen versnellen.

Daarnaast wil het kabinet biologische gewasbescherming sneller beschikbaar maken. Ook wordt ingezet op precisiefermentatie en kweekvlees. Daarmee moet biotech bijdragen aan voedselzekerheid, verduurzaming van de sector en dierwaardigheid.

Invest-NL stelt dat het debat over de Nederlandse landbouw vaak wordt teruggebracht tot wat verdwijnt: boeren, dieren, grond. Het rapport richt zich op groeikansen voor Nederland. Het steunt op gesprekken met meer dan 150 ondernemers, investeerders, onderzoekers en beleidsmakers en op investeringsdata van de afgelopen vijftien jaar.

De studie richt zich op drie waardeketens: zaadveredeling en genetica, biologische landbouwmiddelen (zoals gewasbescherming) en tot slot, biotech-ingrediënten. Voor deze ketens ziet Invest-NL flinke groeimogelijkheden, maar dan moet wel een aantal knelpunten worden opgelost.

Weinig nieuwe concurrerende bedrijven

Ten eerste zijn er weinig schaalbare biotechbedrijven. In Nederland is veel kennis aanwezig, maar die wordt niet altijd omgezet in nieuwe concurrerende bedrijven. Vooral in zaadveredeling vraagt dit om nieuwe bedrijven, toegang tot genetica en snellere ontwikkeling met data en AI.

Daarnaast vormt een te trage marktintroductie een knelpunt. De toepassing van nieuwe biologische gewasbeschermingsmiddelen wordt afgeremd door lange toelatingsprocedures, concludeert Invest-NL. Verder speelt ook de moeizame opschaling een rol. Fabrieken voor biotech-ingrediënten vragen nu eenmaal een forse investering.

De boodschap van Strijland aan het kabinet is dan ook dat Nederland nu de knelpunten moet aanpakken zodat het haar toppositie kan behouden en de groeikansen kan benutten. Het kabinet werkt aan een innovatieagenda die later dit jaar wordt gepresenteerd.

Keten betrekken

Boeren en tuinders spelen een hoofdrol bij de totstandkoming van de groei, stelt de biotechdeskundige. ‘Dit werkt alleen als de hele keten – met de boer centraal – meedoet’, zegt Strijland. ‘De boer en tuinder vervullen een cruciale rol in het hele verhaal. Als je hen niet meeneemt, heb je niks. Dan kun je wel goede zaden of gewasbescherming ontwikkelen, maar als niemand het afneemt of als het naar Brazilië gaat, heb je er niets aan.’

De boeren en tuinders moeten daarom worden betrokken bij de ontwikkelingen en zo nodig financieel worden ondersteund. ‘Wat in een lab werkt, werkt in de praktijk op het veld of in de kas vaak heel anders. Er moet dus financiële ondersteuning vanuit de overheid zijn om deze testen en de transitie mogelijk te maken. Het is een investering in bodemkwaliteit, water, volksgezondheid en een nieuwe exportindustrie.’

En als het niet van de grond komt? ‘Dan worden we langzaam ingehaald door landen als China en de Verenigde Staten die hier fors in investeren’, waarschuwt Strijland. ‘Als er betere producten in China worden ontwikkeld, verplaatst de hele industrie zich op termijn daar naartoe. We moeten onze sterke punten in de agrifoodsector uitbouwen in plaats van miljarden euro’s te steken in zaken waar we geen achterstand in kunnen inhalen, zoals bijvoorbeeld grote AI-taalmodellen.’

Invest-NL financiert waar de markt terughoudend is
Invest-NL is de nationale financierings- en ontwikkelingsinstelling van Nederland. De organisatie is in 2019 opgericht om investeringen mogelijk te maken die bijdragen aan grote maatschappelijke en economische veranderingen, maar waarvoor reguliere financiers het risico vaak nog te groot vinden. Invest-NL investeert daarbij publiek kapitaal en probeert ook geld van private investeerders aan te trekken.

De instelling richt zich vooral op innovatieve bedrijven, projecten en investeringsfondsen. De belangrijkste werkterreinen zijn agrifood, energie, biobased en circulaire economie, deep tech en life sciences & health. De instelling kan rechtstreeks geld steken in ondernemingen, maar ook investeren via fondsen.

Het uitgangspunt is dat Invest-NL vooral actief wordt als er een financieringsknelpunt bestaat: een bedrijf of technologie heeft perspectief, maar kan bijvoorbeeld door grote risico's of een lange terugverdientijd onvoldoende geld uit de markt krijgen. De instelling heeft daardoor een rol bij de financiering van start-ups en scale-ups. Eind 2025 had Invest-NL 1,5 miljard euro geïnvesteerd. Daarmee wist de organisatie nog eens 4,1 miljard euro van private investeerders aan te trekken.