Wennink: 'Groene biotechnologie is essentieel voor toekomst van Nederland'

Dat schrijft voormalig ASML-topman Peter Wennink in het advies 'De route naar toekomstige welvaart – een sterk Nederland in een relevant Europa'. Het rapport is door Wennink opgesteld in opdracht van het kabinet. Het bevat een brede strategie voor de toekomstige welvaart en strategische relevantie van Nederland binnen Europa. Daarbij wordt gewezen op zowel de sterke als de zwakke punten.

De kern van de aanbevelingen richt zich op investeren in vier strategische domeinen, die essentieel worden geacht voor toekomstige groei. Dit zijn: Digitalisering & AI, Veiligheid & Weerbaarheid, Energie- & Klimaattechnologie, en Life sciences & Biotechnologie.

Onderdeel van het domein Life sciences & Biotechnologie zijn naast groene biotechnologie, de rode (medische toepassingen), witte (biobased materialen, biobrandstoffen) varianten. 'Groene biotechnologie ligt aan de basis van onze productieve landbouw', schrijft Wennink. 'Met precisieveredeling, duurzamere teeltmethoden en nieuwe eiwitten wordt onze voedselvoorziening zowel duurzamer als zekerder.'

Wennink noemt Regio FoodValley 'een innovatie-ecosysteem van wereldniveau, met kennisinstellingen en bedrijven die actief zijn in groene biotechnologie'. Ook benadrukt hij dat Nederlandse bedrijven in de groenteveredeling tot de absolute top behoren. 'Van de twaalf grootste zaadbedrijven ter wereld zijn er drie Nederlands: Rijk Zwaan, Bejo Zaden en Enza Zaden. Twee daarvan behoren bovendien tot de top 25 R&D-investeerders in Nederland.'

Technologische innovaties in deze sector zijn volgens de voormalig topman cruciaal om die strategische positie vast te houden. Daarbij is niet alleen groene biotechnologie, maar ook agrotechnologie van belang. Daarmee doelt hij bijvoorbeeld op het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) en robotica in een voedselsysteem, iets wat productieprocessen in de land- en tuinbouw efficiënter, duurzamer en minder arbeidsintensief maakt.

In algemene zin erkent het rapport de dat de landbouw via het bredere agrofoodcomplex een grote bijdrage levert aan de Nederlandse economie en maatschappij. Daarom verdient de sector een concreet toekomstperspectief. Ook voedselzekerheid staat opnieuw hoog op de agenda door toenemende geopolitieke spanningen

Obstakels

In het rapport worden ook belemmeringen voor groei genoemd. Zo zijn trage, complexe regelgevende processen een groot obstakel in de commercialisatie van nieuwe innovaties. Het implementeren van nieuwe teelttechnieken of biotechnologisch veredelde plantenrassen vraagt vaak om nieuwe vergunningen, die sterk worden beïnvloed door lokale omgevings- en milieuregels. Hierdoor lopen innovaties vertraging op, en wordt schaalbaarheid beperkt.

Nederland heeft nu een leidende internationale positie in plantenveredeling en een sterke bioproces- en voedseltechnologie, maar vergunningstrajecten, databeperkingen en tekort aan gespecialiseerd talent remmen de doorontwikkeling.

Groene biotechnologie is essentieel voor onze toekomst, stelt Wennink: 'Voor het ontwikkelen van klimaatbestendige gewassen, circulaire productie en voedselzekerheid. Als ontwikkeling en toepassing van deze technologie in Nederland worden belemmerd, verschuiven innovatie, productie en export naar landen waar regelgeving sneller en experimenteerruimte groter is.'

Stikstof

Een ander obstakel vormt de stikstofdepositie. Wennink is kritisch over de stikstofdepositie uit de land- en tuinbouw. Hij stelt dat de landbouw momenteel de grootste bron van stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden is, en dan met name de veehouderij. Ook benoemt hij dat de uitstoot van rundveehouderij is in de afgelopen twintig jaar nauwelijks is gedaald.

'Dit heeft geleid tot het stikstofslot, dat noodzakelijke economische ontwikkelingen en investeringen elders in Nederland blokkeert, terwijl de landbouw een groot aandeel van de Nederlandse grond in beslag neemt', staat in het rapport.

Om de impasse te doorbreken, zijn volgens Wennink grote veranderingen nodig in de landbouw, met name in de rundveehouderij. Het gaat om het realiseren van een juridisch houdbaar reductiepad en het maken van moeilijke keuzes, zoals uitkoopregelingen, om de vergunningverlening weer op gang te brengen.

Een andere belemmering is ruimtegebrek. Ook daarvoor wordt naar de landbouw gekeken. Wennink: 'Nederlandse grond is schaars, en deze schaarse ruimte moet beter worden verdeeld om minimaal 1,5 tot 2 procent structurele groei te halen. Door een klein percentage kan de rest van de economie zich weer vele tientallen jaren ontwikkelen, en blijft er meer dan genoeg ruimte over voor een gezonde en productieve landbouwsector.'

Investeren

Het rapport benadrukt de dringende noodzaak tot grootschalige investeringen om de stagnerende arbeidsproductiviteit en oplopende technologische achterstand ten opzichte van grootmachten als China en de Verenigde Staten tegen te gaan.

In een eerste brede inventarisatie in de vier genoemde domeinen heeft Wennink 51 concrete voorstellen opgehaald die samen een investeringspotentieel vertegenwoordigen van circa 126 miljard euro. Een aanzienlijk deel hiervan kan privaat worden gefinancierd, mits volgende kabinetten cruciale randvoorwaarden op orde brengen.

Met betrekking tot biotechnologie zijn deze voorstellen gericht op investeringen in veredeling van gewassen en in dieren, de ontwikkeling van nieuwe gezonde en duurzame ingrediënten en het automatiseren en robotiseren van de land- en tuinbouw. Nederland moet als missie hebben om op deze vakgebieden koploper te worden.

Producerend land

'Nederland heeft alles in huis om niet alleen een land te zijn dat consumeert maar ook produceert', zegt Wennink. 'Maar dan moeten we de moed tonen om scherpe keuzes te maken en investeringen niet langer te laten vastlopen in onzekerheid, regels en achterstallig onderhoud op cruciale randvoorwaarden. Doen we dat niet, dan verliezen we niet alleen economische kansen, maar ook maatschappelijk vertrouwen.'

Wennink benadrukt dat alle noodzakelijke maatregelen binnen handbereik liggen. 'De keuzes die we nu maken bepalen of onze kinderen in een sterk of verzwakt Nederland leven. Deze routekaart laat zien: het kan, het is haalbaar en het is betaalbaar. Maar het vraagt richting, snelheid en consistentie. Welvaart bouw je niet door te wachten, wel door te investeren en te doen.'