‘Dit is het, ik wil niet nog een keer met nieuwe normen komen’

Na afloop van de drukbezochte persconferentie op het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) stond Van Essen eerst meerdere cameraploegen en radiozenders te woord. Een uur later dan gepland schoof hij ‘best een beetje afgedraaid’ de geschreven vakmedia te woord. Aan een statafel legde hij uit hoe het kabinet tot bepaalde keuzes is gekomen.

U gaat sturen op een emissie uit stal en mestopslag van 0,164 kilogram ammoniak per fosfaatrecht. Waarom wordt de veldemissie niet meegenomen? Dit beperkt het aantal mogelijkheden waarop een boer kan sturen. Dat komt toch neer op generiek beleid in plaats van doelsturing?

De manier waarop je doelsturing kunt introduceren hebben we ook in het maatschappelijk overleg met de landbouworganisaties neergelegd. Wij denken dat per fosfaatrecht een goed idee is. En ook de sectorpartijen waren daar positief over.
Veldemissies tellen op een andere manier op tot de 42 tot 46 procent die wij willen halen.

Hoe gaan die middelvoorschriften er dan uitzien? Wordt dat mengen met water of diepte-injectie van mest?

We zeggen op dit moment nog niet wat voor middelvoorschriften we hanteren. Maar we hebben daar een reductie van 0,8 kiloton op ingeboekt. Het gaat hier om het terugdringen van fundamentele emissies.

Dus daar komt generiek beleid voor?

’Ja, tegelijkertijd hebben we in het maatschappelijk overleg ook van een aantal partijen gehoord dat het mooi zou zijn hier doelsturing op te doen. Dan kunnen ze misschien nog wel eens wat meer reduceren.”
’Daar sta ik ook open voor. Dus we gaan ook die maatschappelijke partijen de komende tijd nog wel spreken. En als daar een goed idee uit ontstaat wat ook kan worden geborgd, dan zou dat heel mooi zijn.’

De 2,6 GVE per hectare grasland en vanggewas is veel strenger dan de 4,0 GVE uit het wetsvoorstel van Kamerlid Pieter Grinwis (ChristenUnie). Samen met die ammoniaknorm lijkt het allemaal wel meer op een opgelegde krimp gericht dan op doelsturing.

‘We leggen hiermee een pakket neer voor de komende decennia. Waarmee wij denken dat de landbouw zich in balans van de omgeving kan ontwikkelen. Ik wil niet over een of twee jaar, of in juli volgend jaar als we het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn moeten invoeren, met nieuwe normen komen.’
’Daar wil ik eerlijk over zijn. Dit zijn de normen waar dit kabinet op uit is gekomen en waarmee we willen voorkomen dat er bij het achtste actieprogramma weer wat komt.’

U komt in oktober van dit jaar met een spoedwet om de kritische depositie (KDW) te vervangen. Op welke termijn kan dat een oplossing bieden voor de handhavingsverzoeken tegen PAS-melders en interimmers?

‘Ik vind het van belang dat we die spoedwet snel behandelen, maar dat is ook afhankelijk van de Tweede Kamer. In oktober hebben we de begroting achter de rug en is er 20 miljard euro naar LVVN overgeboekt.’
’We hebben dan het budget en het programma van maatregelen bij die wet zitten. Die wordt geborgd in de omgevingswet. Daarmee hebben we veel ingrediënten die nodig zijn als je het over borging hebt en om af te zien van handhaving.’
’Er liggen op dit moment 217 intrekkingsverzoeken. Die kunnen we hiermee stoppen.’

Tegen de tijd dat er vergunningen kunnen worden verleend is het wel 2027?

‘Uiteindelijk verwacht ik dat provincies volgend jaar weer vergunningen kunnen gaan verlenen. Gebied per gebied zal dat op gang moeten komen. De rekenkundige ondergrens van 1 mol hebben we er ook duidelijk in gezet, want ook dat kan voor boeren natuurlijk passen als ze bijvoorbeeld een Lelysphere willen plaatsen. Zolang het maar niet leidt tot nieuwe emissies op natuurgebieden. Dus we hebben wel wat flankerende maatregelen te nemen. Maar het kan heel goed.’

Hoe komen jullie op 100 gebieden met zonering terwijl er 120 stikstofgevoelige natuurgebieden zijn?

‘Er zijn 121 gebieden die een stikstofgevoelige habitat hebben. Daarvan denken we dat een aantal met ons generiek beleid onder de kritische depositie waarde (KDW) gaan komen. Dan is de vraag of zonering zinvol is.’
’Wij denken dat dat niet altijd het geval is. Dus we gaan uit van 100 gebieden.
En daarom hebben we een schifting gemaakt in gebieden die het zwaarst overbelast zijn en waar het meest nodig is. En gebieden die nog steeds overbelast zijn, maar minder zwaar.’
’We zullen met de provincies het komende half jaar ook benutten om het gesprek te voeren over wat voor die gebieden nodig is. Want zij hebben natuurlijk ook een analyses gemaakt en ze hebben beheersplannen. In december komen we tot een instructieregel van het Rijk met de definitieve manier waarop we gaan zoneren.’

U gaat van de supermarkten en voedselindustrie een bijdrage vragen Hoe moeten we dat zien? Moet de worsten en erwten in de Unox-blikken straks biologisch zijn?

‘Ik heb me laten inspireren door het instrument van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. Daarmee worden ook de plasticverpakkingen van fabrikanten belast die niet-recyclebaar zijn. Of matrassen die niet goed te recyclen zijn. Die betalen een paar cent per product. Maar dat telt behoorlijk op als je alles bij elkaar pakt. En dat geld wordt opnieuw gestopt in het doel, namelijk het voorkomen van plastic.’
’Wij willen zo'n systeem gaan verkennen, voor een uitgebreide ketenverantwoordelijkheid. Op die manier kan de keten bijdragen aan de verduurzaming van de agrarische sector. We gaan hierover in gesprek met de ketenpartijen. Ze zeggen dat ze veel ideeën op de plank hebben liggen. Maar ondertussen gaan we wel aan de slag met wetgeving voor die heffing, want ik wil niet elke keer in hetzelfde rondje blijven draaien. Want dat ze ideeën hebben heb ik al te vaak gehoord.’

LTO Nederland noemt uw plannen disproportioneel en onbegrijpelijk. Hoe reageert u daarop?

‘Ik was vooral erg blij hoe zij hun bericht afsloten. Namelijk dat ze het gesprek willen voeren over hoe dit precies uit gaat pakken en uitgewerkt wordt in de praktijk. En dat zie ik toch als; we gaan aan tafel om het bij te sturen. Nou daar gaan we dan over in gesprek.’

U zegt ook ook: als er in de plannen ergens wat afgaat, komt er ergens anders wat bij.

‘Precies, daar ben ik heel duidelijk over geweest. Dus je kunt dit pakket niet gaan uitkleden, want het totaal moet leiden tot vergunningverlening en natuurherstel.’

Verwacht u met dit pakket dat nieuwe boerenprotesten uitblijven?

‘Dat wordt me vaak gevraagd. Ik ben er niet bang voor. Ik wil vooral geen stilstand meer. Ik denk dat we vooruit willen met elkaar.’