‘Dit is het; ik wil niet nog een keer met nieuwe normen komen’

Na afloop van de drukbezochte persconferentie op het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur stond Jaimi van Essen eerst meerdere cameraploegen en radiozenders te woord. Een uur later dan gepland schoof hij ‘best een beetje afgedraaid’ de geschreven vakmedia te woord. Aan een statafel legde hij uit hoe het kabinet tot bepaalde keuzes is gekomen.

U gaat sturen op een emissie uit stal en mestopslag van 0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht. Waarom wordt de veldemissie niet meegenomen? Dit beperkt het aantal mogelijkheden waarop een boer kan sturen. Dat komt toch neer op generiek beleid in plaats van doelsturing?

‘De manier waarop je doelsturing kunt introduceren, hebben we ook in het maatschappelijk overleg met de landbouworganisaties neergelegd. Wij denken dat per fosfaatrecht een goed idee is. En ook de sectorpartijen waren daar positief over. Veldemissies tellen op een andere manier op tot de 42 tot 46 procent die wij willen behalen.’

Hoe gaan die middelvoorschriften eruitzien? Wordt dat mengen met water of diepte-injectie van mest?

‘We zeggen op dit moment nog niet wat voor middelvoorschriften we gaan hanteren. Veldemissies leveren naar schatting, samen met bedrijfsspecifieke emissienormen, 30-33 kton reductie op in 2035. Komende periode werken we dit verder uit, dan kan ik ook duidelijker schetsen wat de verwachte reductie is voor de veldemissies.’

Dus daar komt generiek beleid voor?

‘Ja. En tegelijkertijd hebben we in het maatschappelijk overleg ook van een aantal partijen gehoord dat het mooi zou zijn om hier doelsturing op te doen. Op die manier kunnen ze misschien nog wat meer reduceren. Daar sta ik open voor, dus we gaan die maatschappelijke partijen de komende tijd nog wel spreken. En als daar een goed idee uit ontstaat, wat kan worden geborgd, dan zou dat heel mooi zijn.’

De norm van 2,6 grootvee-eenheid (GVE) per hectare grasland en vanggewas is veel strenger dan de 4,0 GVE uit het wetsvoorstel van Kamerlid Pieter Grinwis (ChristenUnie). Samen met die ammoniaknorm lijkt het meer op een opgelegde krimp gericht dan op doelsturing.

‘We leggen hiermee een pakket neer voor de komende decennia. Een pakket waarmee wij denken dat de agrarische sector zich in balans van de omgeving kan ontwikkelen. Ik wil niet over één of twee jaar, of in juli volgend jaar als we het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn moeten invoeren, met nieuwe normen komen. Daar wil ik eerlijk over zijn. Dit zijn de normen waar dit kabinet op uit is gekomen en waarmee wij willen voorkomen dat er bij het achtste actieprogramma weer wat nieuws moet komen.’

U komt in oktober met een spoedwet om de kritische depositiewaarde (KDW) te vervangen. Op welke termijn kan dat een oplossing bieden voor de handhavingsverzoeken tegen PAS-melders en interimmers?

‘Ik vind het belangrijk dat we die spoedwet snel behandelen, maar dat is ook afhankelijk van de Tweede Kamer. In oktober hebben we de begroting achter de rug en is er 20 miljard euro naar ons ministerie overgeboekt. We hebben dan het budget én het programma van maatregelen bij de wet zitten die geborgd wordt in de Omgevingswet. Daarmee hebben we veel ingrediënten in huis die nodig zijn als je het over borging hebt en om af te zien van handhaving. Er liggen op dit moment 217 intrekkingsverzoeken. Die kunnen we hiermee stoppen.’

Tegen de tijd dat er vergunningen kunnen worden verleend is het 2027?

‘Ik verwacht dat provincies volgend jaar weer vergunningen kunnen verlenen; gebied per gebied zal dat op gang moeten komen. De rekenkundige ondergrens van 1 mol hebben we er duidelijk in gezet, ook dat kan voor boeren passen. Bijvoorbeeld als ze een Lely Sphere willen plaatsen, zolang het maar niet leidt tot nieuwe emissies op natuurgebieden. We hebben dus wel wat flankerende maatregelen te nemen, maar het kan heel goed.’

Hoe zijn jullie uitgekomen op 100 gebieden met zonering, terwijl er 120 stikstofgevoelige natuurgebieden zijn?

‘Er zijn 121 gebieden die een stikstofgevoelige habitat hebben. Daarvan denken wij dat een aantal met ons generieke beleid onder de kritische depositiewaarde uit gaan komen. Dan is de vraag of zonering daar zinvol is. Wij denken van niet. Daarom zijn we uitgegaan van honderd gebieden, en daarom hebben we een schifting gemaakt: gebieden die het zwaarst overbelast zijn en waar het meest nodig is, en gebieden die nog steeds overbelast zijn, maar minder zwaar.’

’We zullen het komende halfjaar met de provincies benutten om het gesprek te voeren over wat voor die gebieden nodig is. De provincies hebben natuurlijk ook een analyses gemaakt en ze hebben beheersplannen. In december komen we tot een instructieregel van het Rijk, met de definitieve manier waarop we gaan zoneren.’

Volg de laatste ontwikkelingen rond de stikstofaanpak op onze overzichtspagina

U gaat van de supermarkten en voedselindustrie een bijdrage vragen. Hoe moeten we dat zien? Moet de worsten en erwten in de Unox-blikken straks biologisch zijn?

‘Ik heb mij hiervoor laten inspireren door het instrument van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. Daarmee worden ook de plasticverpakkingen belast die niet-recyclebaar zijn. Of de matrassen die niet goed te recyclen zijn. De fabrikanten betalen een paar cent per product, maar dat telt behoorlijk op als je alles bij elkaar optelt. En dat geld wordt opnieuw gestopt in het doel: het voorkomen van plastic.’

’Wij willen zo'n systeem gaan verkennen, voor een uitgebreide ketenverantwoordelijkheid. Op die manier kan de keten bijdragen aan de verduurzaming van de agrarische sector. We gaan hierover in gesprek met diverse ketenpartijen. Ze zeggen dat ze veel ideeën op de plank hebben liggen, maar ondertussen gaan we wel aan de slag met wetgeving voor die heffing. Ik wil niet elke keer in hetzelfde rondje blijven draaien, want dat ze ideeën hebben, dat heb ik al te vaak gehoord.’

LTO Nederland noemt uw plannen ‘disproportioneel en onbegrijpelijk’. Hoe reageert u daarop?

‘Ik was vooral erg blij met hoe zij hun bericht afsloten: dat ze het gesprek willen voeren over hoe de plannen precies gaan uitpakken en hoe ze uitgewerkt worden in de praktijk. En dat zie ik toch als; we gaan aan tafel om het bij te sturen. Daar gaan we dan over in gesprek.’

U zegt ook ook: als er in de plannen ergens wat afgaat, komt er ergens anders wat bij.

‘Precies. Daar ben ik meteen heel duidelijk over geweest. Je kunt dit pakket niet gaan uitkleden, want het totaal moet leiden tot vergunningverlening en natuurherstel.’

Verwacht u met dit pakket dat nieuwe boerenprotesten uitblijven?

‘Dat wordt mij heel vaak gevraagd. Ik ben er niet bang voor. Ik wil vooral geen stilstand meer. Ik denk dat we vooruit willen met elkaar.’