Met natuurinclusief boeren verdient melkveehouder bovengemiddeld

De verklaring zit niet in één gouden verdienmodel, maar in verschillende manieren om die lagere melkproductie te compenseren. De een ontvangt een hogere biologische melkprijs, de ander stuurt scherp op lage kosten of haalt inkomsten uit natuurbeheer, de ecoregeling, huisverkoop of een andere neventak.

Het combineren van deze keuzes leidt tot een uniek verdienmodel per bedrijf waarbij extra opbrengsten worden gerealiseerd of kosten worden bespaard. Dat maakt de groep divers. Onderzoekers onderscheiden vier belangrijke routes naar een goed resultaat:

• biologisch produceren
• werken met weinig input
• een lage kostprijs
• een substantiële neventak ontwikkelen

Daarnaast maken bedrijven nog aanvullende keuzes, zoals meedoen met het ANLb, veel weiden of met robuuste veerassen inkruisen. Welke combinatie werkt, hangt af van de grondsoort, ligging van het bedrijf, afzetmarkt en kwaliteiten van de ondernemer.

Die spreiding is ook terug te zien in de inkomenscijfers. De mediaan, het inkomen van het middelste bedrijf, ligt het hoogst bij de extensieve groep. Het gemiddelde inkomen ligt juist hoger bij de licht extensieve en gemiddelde bedrijven, mede door enkele uitschieters.

Het inkomen van extensieve bedrijven ontwikkelt zich sinds 2021 bovendien stabieler. Terwijl hun melkprijs in 2024 licht daalde, nam het inkomen per onbetaalde arbeidsjaareenheid toe. Bij intensievere bedrijven beweegt het inkomen sterker mee met de melkprijs.

Volgens econoom en medevennoot in een melkveehouderij Marcel van Alphen begint een goed resultaat daarom niet bij zoveel mogelijk liters melk, maar bij rendement. Na 25 jaar in de accountancy stapte hij zelf in een circulair melkveebedrijf.

Opbrengst per gewerkt uur

Het bedrijf van Van Alphen, Boerelân, helpt en ondersteunt ondernemers vanuit de praktijk naar een circulaire bedrijfsvoering. De ondernemer kijkt liever naar de verdiensten per gewerkt uur dan uitsluitend naar de opbrengst per koe of liter melk. Zelfkennis, ondernemerschap en vakmanschap zijn volgens hem bepalend.

Veel financieel goed presterende natuurinclusieve bedrijven houden hun kostprijs laag. Ze kopen minder krachtvoer en kunstmest aan, maken minder kosten voor loonwerk en hoeven weinig of geen mest af te voeren. Bij de gemiddelde bedrijven stegen de mestafzetkosten in 2024 naar ruim 22.000 euro per bedrijf. Bij de extensieve bedrijven ging het gemiddeld om 2.200 euro.

Volgens Van Alphen begint kostenbeheersing bij de bodem. ‘In je grond zit 3.000 kilo bodemleven per hectare. Als je dat bodemleven voor je laat werken, levert dat een gezond gewas op en heb je minder kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen nodig.’ Hij noemt vaste mest, goed bodembeheer en passende grassoorten als middelen om met minder input toch voldoende kwalitatief ruwvoer te produceren.

Dat betekent niet dat iedere natuurinclusieve boer zo min mogelijk melk moet produceren. Een groep niet-biologische, licht extensieve bedrijven combineert een relatief lage krachtvoergift met gemiddeld ruim 9.000 kilo meetmelk per koe. Sommige bedrijven voeren regionale bijproducten, zoals bietenpulp, witlof of bierbostel. Zij houden zo de melkproductie op peil zonder veel brok aan te kopen.

Biologische bedrijven volgen vaak een andere route. Zij ontvangen gemiddeld een hogere melkprijs en combineren dat veelal met weinig krachtvoer, natuurbeheer en inkomsten uit het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer. D

e onderzochte biologische en biologisch-dynamische bedrijven ontvingen gemiddeld 56,69 euro per 100 kilo melk, tegenover 49,81 euro voor niet-biologische bedrijven. Omdat biologisch krachtvoer nog duurder is dan gangbaar krachtvoer, werkt het vinden van de balans tussen productie en kosten anders dan bij reguliere melkveehouderijen.

Inkomen naast melkgeld

Ook inkomsten buiten de melk kunnen het verschil maken. De helft van de extensieve bedrijven heeft een neventak met meer dan 20.000 euro jaaropbrengst. Het inkomen per onbetaalde arbeidsjaareenheid ligt bij deze bedrijven gemiddeld rond de 82.000 euro, ongeveer 10.000 euro boven bedrijven zonder substantiële neventak.

Het gaat daarbij onder meer om zelfzuivelen, een boerderijwinkel, kinderopvang en recreatie. Maar een neventak is geen voorwaarde voor succes. Ook extensieve bedrijven zonder aanvullende activiteit behalen een goed inkomen.

De locatie bepaalt mede welke inkomstenstroom haalbaar is. In het westelijke veenweidegebied zijn relatief veel mogelijkheden voor ANLb, weidegang, huisverkoop en verhuur, door de nabijheid van stedelijk gebied.

Kansen op zandgronden

Op zandgronden liggen vaker kansen in samenwerking met akkerbouwers, eigen krachtvoerteelt of regionale voer- en meststromen. Volgens Merlissa Diele van De Natuurverdubbelaars is het daarom aan de ondernemer om een strategie te kiezen die past bij de omgeving.

Ook IJsbrand Snoeij benadrukte tijdens het webinar dat de juiste randvoorwaarden nodig zijn om natuurinclusieve prestaties om te zetten in inkomen. Niet iedere boer heeft toegang tot biologische melkafzet, betaalbare natuurgrond of passende beheerpakketten. Langjarige zekerheid over grond en vergoedingen is daarom belangrijk.

Daar ligt uiteindelijk de gemene deler. De financieel succesvolle natuurinclusieve boer verdient niet alleen geld met melk. Hij combineert een passende melkprijs met lage kosten, vergoedingen voor maatschappelijke prestaties en eventueel een neventak. Niet de hoogste productie, maar het rendement van het hele bedrijf bepaalt wat er onder de streep overblijft.

Bekijk ook de actuele zuivelprijzen op onze marktprijzenpagina