Chemie besparen met wiedeggen, schoffelen en aanaarden

‘Het aardappelras Twinner is robuust, maar de phytophthorarresistentie is gebaseerd op één gen. Daarom spuiten boeren wel, maar pas als eenzelfde soort ras infectie toont. Het betekent dat een teler als Jan Ham wel preventief spuit, maar later. Vorig jaar hoefde het slechts drie maal’, vertelt Jenneke van Vliet van CLM Onderzoek en Advies.

Tijdens de bijeenkomst op het bedrijf van de familie Ham gaat het over minderen met middelen. Dat kan met fungiciden, vooral middelen die in aardappelen tegen phytophthora ingezet worden, en door te minderen met insecticiden. Van Vliet noemt daarbij het monitoren welke luizen actief zijn en pas middelen in te zetten als de soorten die in pootgoed virus over kunnen dragen in aantallen groeien.

Natuurlijke vijanden van insecten kunnen bijdragen aan de beheersing van de schadelijke soorten. De keuze voor selectieve middelen houdt een legertje natuurlijke vijanden paraat. ‘Soms kan een teler ook afzien van bestrijding’, zegt Van Vliet. ‘Bijvoorbeeld omdat het loof toch al snel gedood gaat worden. Waarom zou je dan nog een chemische bestrijding van Coloradokevers doen? Soms kan je ook tijdens de teelt kiezen voor beregening, om de knollen vlot aan de maat te hebben, en dan het loof te doden.’

Mechanische bestrijding

Bij onkruiden is mechanische bestrijding een optie. Christoffel den Herder van Ceres Horti Advice deed veel ervaring op met biologische teelten, maar duikt dit jaar geregeld op bij presentaties voor gangbare boeren. Bollentelers en akkerbouwers willen de mogelijkheden van mechanische onkruidbestrijding leren kennen nu het gewasbeschermingsmiddelenpakket slinkt en de interesse bij afnemers groeit voor producten met minder emissies naar het milieu.

‘Mechanische onkruidbestrijding is een relatief eenvoudige manier van besparen op chemie’, stelt Den Herder. Hij loopt met de telers de werktuigen van verschillende fabrikanten langs. APV, Lemken en Einböck bieden machines aan die dit werk kunnen doen. De effectiviteit en de capaciteit van de techniek groeien. Dat laatste illustreert de 16 meter brede wiedeg van APV.

‘We wilden voor de demo ook brede machines, omdat het alternatief een 45 meter brede veldspuit kan zijn. De akkerbouwer wordt slagvaardiger met bredere en effectievere mechanisatie’, aldus Den Herder. Hij wijst op goede ervaringen in bieten en kool. Hij verwacht dat er in aardappelen ook veel mogelijk is. ‘Het voordeel in dat gewas is dat het snel een voorsprong op kan bouwen op onkruid. Het nadeel is dat de teelt op ruggen is.’

Grond van ruggen afgezakt

Op de aardappelruggen is het afstellen van de wiedeg van belang, net zoals de rijsnelheid. Na het eggen is er veel grond van de ruggen afgezakt, bij de demo is dat dramatisch zichtbaar. Dat moet hersteld worden met een aanaarder. Den Herder zegt dat de eg vooral bovenop de ruggen effectief is. Met een schoffelmachine kan de teler de onkruiden lager op de rug extra pakken. De aanaarder herstelt de ruggen en geeft klein onkruid een extra tik.

‘Er is steeds een combinatie van technieken nodig’, zegt de adviseur. Hij noemt als extra voordeel van mechanisch werken dat de korst opengelegd wordt. Bij werken in uien bleek daardoor de begingroei beter. Een verklaring is dat de bodem beter kan ademen. Gassen ontsnappen makkelijker, zuurstof dringt beter binnen. Toch is juist in een nat seizoen het bijblijven met mechanische onkruidbestrijding lastiger. Bij aardappelen wil de teler graag terugkomen na een week, in fijnere teelten soms nog eerder.

Elke keer dat de eg passeert, kiemen er nieuwe onkruidzaden. Dat vraagt om die herhaling. Anderzijds blijkt dat werken met precisie met robots die alleen de onkruiden pakken en de grond verder niet beroeren, later in het seizoen toch voor extra kiemers kan zorgen. In de nazomer breekt de kiemrust van de onkruiden toch en kunnen ze meer opkomen dan na volvelds mechanisch bestrijden. Volvelds meermalig eggen en schoffelen put de zaadbank van onkruiden eerder uit.

De aanaarders dekken blootgelegde wortels van de aardappel weer toe. Daarom is het goed om snel na het eggen al aan te aarden. Soms kiezen telers voor een wiedeg in de fronthef en een aanaarder achter de trekker. Het lijkt erop dat machines van dezelfde fabrikant dan goed op elkaar afgestemd zijn, al vindt Den Herder dat de teler vooral kritisch moet kijken naar elke machine bij aanschaf.

Niet te snel rijden

Omdat de tanden van de eg de stengels van de aardappelen ondergronds raken, is het goed om niet te snel te rijden, zeggen de machineleveranciers. Zo’n wiedeg kan heel veel tanden hebben. De Einböck heeft 320 tanden en komt daarmee om de 2,8 centimeter door de rug. Elke tand geeft een druk van 6 kilo en daarmee is een machinegewicht van 2 ton dus goed, want zo is alles in evenwicht tijdens het werk.

Elke fabrikant maakt eigen keuzes in materiaal van de tanden, de hoek waarin ze staan en de lengte en dikte van de tanden. Machines kunnen soms gedeeltelijk opgetild worden en zo bewust delen wel en niet eggen. Soms klappen dan de tanden omhoog om het gewas niet te beschadigen. Ook waar de tanden niet komen, beweegt de grond toch. De VS900 van APV heeft een tandafstand van 35 millimeter, maar elke tand beroert 40 millimeter grond, waardoor de machine over de volle breedte effectief is.

Supermarktketen Lidl wil minder chemie
Er ligt een milieuopgave en het is ook de wens van supermarktketen Lidl om producten met minder milieubelasting in de schappen te krijgen. Zo vat duurzaamheidsspecialist Imre ter Hedde van Lidl het samen. Vandaar dat de supermarktketen is ingestapt in de pilot met Jan en Ben Ham uit Nieuw-Vennep. De telers kunnen Lidl aanreiken wat ze al kunnen doen in de teelttechniek en Lidl kan aangeven wat zij als retailer graag zien en wat de consument graag wil.
Op het akkerbouwbedrijf zetten de telers robuuste rassen in, zoals Twinner. Ze monitoren de phytophthora met de app van onderzoeker Geert Kessel en ze zetten mechanische middelen in tegen onkruid. Andere mogelijkheden liggen in monitoren met een robot. Die kan aangeven waar de kwetsbare planten zitten. Het wordt dan mogelijk middelen en natuurlijke vijanden gerichter in te zetten. Dat spaart geld en is effectiever, verwachten de pilotdeelnemers.