Afspraken over aanpak antibiotica bij kalveren en vleeskuikens

Het antibioticagebruik in de Nederlandse veehouderij is in 2025 opnieuw gedaald. Sinds 2009 is de verkoop van antibiotica voor dieren met 77,2 procent afgenomen, heeft de Autoriteit Diergeneesmiddelen (SDa) eerder dit jaar vastgesteld. Daarmee heeft de sector het gebruik in ruim vijftien jaar tijd fors teruggebracht. Erkens meldt dit mede namens minister Sophie Hermans van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

De cijfers laten zien volgens de staatssecretaris zien dat de betrokken sectoren en dierenartsen enorme stappen hebben gezet in het terugdringen van het antibioticagebruik. ‘Dat is een resultaat om trots op te zijn. Tegelijkertijd ligt er in de kalversector nog een belangrijke opgave. Daarom hebben we met deze sector een nieuwe afspraak gemaakt om het gebruik terug te dringen. Met deze afspraak zet de sector een volgende stap om de gezondheid van kalveren te verbeteren en het antibioticagebruik verder te verlagen.’

Aanpak hooggebruikers kalveren

Het antibioticagebruik in de kalversector ligt al jaren op een relatief hoog niveau en is niet verder gedaald, ondanks dat de SDa hier wel ruimte ziet. Onder andere de doelstelling uit 2019 wat betreft de reductie van de hooggebruikers is niet volledig behaald. Erkens begrijpt dat de aanpak van het antibioticagebruik in de sector complex is en om ketenaanpak vraagt. ‘Maar het uitblijven van verdere reductie en onvoldoende afname van het aantal hooggebruikers vraagt om een concreet plan waarvoor nu de eerste stappen zijn gezet.’

De afgelopen jaren heeft de kalversector in samenwerking met de SDa gewerkt aan een nieuwe rekensystematiek die veehouders een beter passend beeld moet geven over het daadwerkelijk gebruik van antibiotica. Deze rekensystematiek is onlangs ingevoerd en maakt alleen nog onderscheid in de categorieën start en afmest. Dit moet leiden tot scherpere sturing die het hooggebruik vermindert.

De sector heeft in het actieplan Veal Forward de ambitie uitgesproken om 50 procent reductie te realiseren in 2032 ten opzichte van 2022. Daarnaast is Erkens met de sector overeengekomen dat in 2032 het aantal in bedrijf zijnde hooggebruikende bedrijven met 50 procent is verminderd ten opzichte van 2026. Om dit doel te bereiken, zal de sector naar verwachting vanaf 1 januari 2027 een verscherpte aanpak van structureel hooggebruikers invoeren.

Werkgroep vleeskuikens

Het antibioticagebruik in de vleeskuikensector daalde jarenlang, mede door een toename van bedrijven die trager groeiende vleeskuikens hebben. In 2025 steeg onverwacht het totale antibioticagebruik bij zowel de reguliere als de trager groeiende vleeskuikens met 24,7 procent. De sector een werkgroep opgericht die de oorzaak van de stijging moet achterhalen. Het valt de werkgroep op dat er een relatief hoog gebruik is in de eerste levensweek van vleeskuikens. Er lijken meerdere problemen te spelen die effect hebben gehad op het gebruik, onder andere rondom pluimveeziekten, relatief meer reguliere ten opzichte van trager groeiende vleeskuikens en gezondheid van kuikens bij aankomst op het bedrijf.

De werkgroep onderzoekt deze problemen verder en bekijkt waar handelingsperspectief ligt voor de veehouders en dierenartsen. Erkens is te spreken over de constructieve aanpak van de vleeskuikensector om de oorzaak van deze onverwachte stijging te achterhalen.

Gespeende biggen

Het antibioticagebruik in de varkenssector is vorig jaar, na een lichte stijging in 2024, gedaald tot een niveau vergelijkbaar met 2023. Volgens de staatssecretaris is het positief het gemiddelde gebruik van antibiotica bij speenbiggen in 2025 jaar is gedaald naar het laagste niveau tot nu toe.

Op basis van de huidige gegevens is het antibioticagebruik in de geitensector laag. De kwaliteit van die gegevens laat echter te wensen over. De sector heeft inmiddels maatregelen genomen om die te verbeteren. Omdat er nog een slag is te maken in de verbetering van de gegevenskwaliteit, start Erkens dit najaar met een onderzoek naar gegevenskwaliteit bij databanken in de geitensector.

Voor wat betreft dierenartsen zijn de voorschrijfniveaus bij melkvee, overig rundvee, trager groeiende vleeskuikens, zeugen en zuigende biggen en vleesvarkens laag en zijn de verschillen tussen dierenartsen klein. In de reguliere vleeskuikensector is het voorschrijfniveau toegenomen (in lijn met de stijging bij vleeskuikens) en in de kalversector ontbreekt een dalende trend in voorschrijfniveau, waardoor de verschillen tussen dierenartsen groot zijn.

Aanpak kritieke antibiotica

De staatssecretaris is positief over het feit dat het gebruik van kritische middelen voor de volksgezondheid over de gehele dierhouderij laag is en dat het gebruik van colistine (een polymixine) verder is afgenomen. Maar het gebruik van overige chinolonen is toegenomen in de vleeskuiken- en kalversector. Overige chinolonen zijn sinds 2026 ook in de Nederlandse classificatie voor antibiotica opgenomen als categorie B-middelen. Dit zijn antibiotica die van kritisch belang zijn voor gebruik in de humane gezondheidszorg. Vanaf 2027 wil Erkens daarom een gevoeligheidsbepaling voorafgaand aan de inzet van chinolonen en polymyxinen verplichten, vergelijkbaar met de huidige wettelijke verplichting voor andere kritische middelen.

Daarnaast is de specifieke resistentie tegen extended-spectrum cefalosporines bij melkvee toegenomen,en blijft deze hoog bij vleeskalveren. Ook fluorochinolonresistentie in campylobacterbacteriën bij pluimvee en mensen blijft een punt van zorg. Colistineresistentie blijft laag in voedselproducerende dieren. In 2024 en 2025 werden voor het eerst carbapenemase-producerende enterobacteriën bij landbouwhuisdieren aangetroffen. Dit geeft aan dat monitoring van antibioticaresistentie essentieel blijft.

Nieuwe classificatie

Om verantwoorde inzet van antibiotica te blijven stimuleren komt er een nieuwe classificatie voor het gebruik van veterinaire antibiotica. De nieuwe indeling weegt het belang van antibiotica voor de diergeneeskunde en de humane geneeskunde tegen elkaar af en zet dit af tegen de op dit moment bekende resistentieproblemen bij dieren en mensen.

De eerste richtlijnen voor dierenartsen om antibiotica verantwoord voor te schrijven worden dit najaar verwacht. In 2027 wil Erkens een onderzoek starten om de implementatie van de nieuwe standaarden en classificatie in de veterinaire praktijk te ondersteunen. Ook financiert hij een driejarig onderzoek van 2026-2028 naar het gebruik van antibiotica in de diersector en de relatie met antibioticaresistentie bij dieren. Dit onderzoek zal bijdragen aan het doorontwikkelen van diersoortspecifieke richtlijnen voor het voorschrijven van antibiotica en het waarborgen van verantwoord antibioticagebruik in de sectoren.

Ten slotte meldt de staatssecretaris een uitbreiding van de monitoring van het gebruik van diergeneesmiddelen naar alle gehouden dieren. Vanaf 2027 geldt dit ook voor schapen en paarden en vanaf 2030 ook voor honden en katten.