Verbod op uitzendkrachten zorgt voor hogere kosten in vleessector

De Nederlandse slachterijen en vleesverwerkende bedrijven mogen vanaf 1 maart 2028 geen uitzendkrachten meer in dienst hebben, vindt minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Voor de lopende contracten is er uitloop tot 1 juli 2028, kondigde hij op 3 juli aan. Het wetsvoorstel hiertoe ligt nu ter consultatie. Reageren kan tot 28 augustus 2026.

Vijlbrief wil af van de driehoek medewerker, uitzendbureau en opdrachtgever. Deze constructie is in zijn ogen de oorzaak van de misstanden met uitzendkrachten. Ondank een duidelijke afname van het aandeel uitzendkrachten, heeft hij een wetsvoorstel ingediend om uitzendkrachten te verbieden voor alle bedrijven met meer dan twintig medewerkers.

Een reden voor dit verbod is dat het aantal meldingen bij de Arbeidsinspectie hoog blijft. Van 2023 tot en met het eerste kwartaal van dit jaar zijn er 396 meldingen gedaan. De helft zijn arbeidsongevallen, de andere helft mogelijke overtredingen van de arbeidswetten. Juist op deze punten zijn volgens Houben al flinke verbeteringen behaald. Mede door alleen met gecertificeerde uitzendbureaus te werken.

Verschil met Duitsland

Omdat in Nederland de arbeidsmigranten al worden betaald volgens de cao, hoeft het in dienst nemen van deze mensen geen directe gevolgen te hebben voor de loonkosten, stelt Houben. Dat is anders dan de situatie in Duitsland, merkt sectorspecialist varkenshouderij Robert Hoste van Wageningen Social & Economic Research op.

‘Toen er in Duitsland vijf jaar geleden een verbod op het inhuren van uitzendkrachten kwam, kregen die arbeidskrachten niet volgens de cao-lonen betaald. Ze kregen zelfs geregeld niet eens het minimumloon. Dus wat die directe loonkosten betreft hoeft dit geen groot effect te hebben’, licht Hoste toe.

Wel zullen de bijkomende kosten stijgen en zal de flexibiliteit verminderen. Bedrijven moeten medewerkers werven en aan zich binden. Dat vraagt om extra arbeid op de hr-afdelingen of dit moet alsnog worden uitbesteed via de uitzendbureaus.

Lees ook: VleesNL overweegt juridische stappen tegen verbod op uitzendkrachten

Lastiger is het in dienst nemen van de flexibele schil van medewerkers. ‘Er zijn nu bijvoorbeeld medewerkers die via het uitzendbureau twee dagen in de week bij het ene bedrijf werken en drie dagen bij een ander bedrijf. Of medewerkers die een bepaalde periode bij een bedrijf werken en een ander deel van het jaar in een andere sector. Hoe moet een bedrijf dat organiseren’, vraag Houben zich af.

Flexibele arbeid zal namelijk altijd nodig blijven. Voor de slachterijen is de aanvoer nog wel redelijk goed te managen. Al is de aanvoer in de zomer doorgaans lager, zeker bij hitteperiodes.

Het lastigste is het voor de vleesverwerkende bedrijven, zegt Houben. Die hebben bijvoorbeeld rond de feestdagen en het barbecueseizoen te maken met arbeidspieken.

Extra kosten managen

‘Juist in deze fases die dicht bij de consument komen is flexibiliteit nodig. Op een of andere manier blijft er ook bij een verplichting tot het in dienst nemen van de medewerkers flexibiliteit nodig. Dat gaat gepaard met extra kosten en de vraag is hoe we dat moeten managen’, legt Houben uit.

Over de extra kosten die het verbod op uitzendkrachten met zich mee gaat brengen kan en wil Houben dan ook geen uitspraken doen. De berekeningen zoals die in het rapport van onderzoeksinstituut SEO Economisch Onderzoek staan, noemt ze nattevingerwerk. ‘Ik ga zelf geen nattevingerwerkberekeningen maken. De extra kosten zitten in de hele keten. Alle stappen krijgen er een stukje kosten bij.’

Extra arbeidskosten zouden nadelig uitpakken voor de concurrentiepositie van Nederland op de exportmarkten. En voor een goede vierkantsverwaarding is en blijft export nodig. Hoe het gaat uitpakken heeft daarbij niet alleen te maken met hogere arbeidskosten, maar ook met het prijsniveau. Bij de huidige lage vleesprijzen pakken hogere arbeidskosten eerder negatief uit.

Directeur Theo Duteweerd van de Producentenorganisatie Varkenshouderij zegt dat de kosten ongetwijfeld zullen toenemen. ‘Dat heeft zeker ook gevolgen voor de concurrentiepositie van de Nederlandse slachterijen. Het wordt dus zaak dat slachterijen nog beter op de kosten en efficiëntie gaan letten.’

Een punt van aandacht is de bezetting van de slachthaken, stelt Duteweerd. ‘Die is in sommige slachterijen al laag, waardoor de kosten al zijn opgelopen. De extra kosten kunnen moeilijk worden doorberekend, verwacht ik. Deze belanden dan op het bord van de veehouder. Omdat het in Duitsland al langer speelt en het daar blijkbaar is gelukt om invulling te geven aan het verbod, verwacht ik dat het hier uiteindelijk ook gaat lukken.’

Huisvesting is pijnpunt

Het allergrootste pijnpunt voor het werken met arbeidsmigranten is de huisvesting. ‘Dat is in Nederland lastig goed voor elkaar te krijgen. Huizen bouwen is nauwelijks haalbaar, laat staan voor arbeidsmigranten. De grote vraag is hoe dit is op te lossen’, zegt VleesNL-voorzitter Houben. ‘Daar zal toch echt medewerking vanuit de overheid voor nodig zijn.’

In Duitsland lukt het de grote slachtconcerns als Premium Food Group (voorheen Tönnies) en Westfleisch om via dochterondernemingen bedrijfswoningen te regelen. Andere ondernemingen regelen dat via de uitzendbureaus. Maar ook in Duitsland is huisvesting van arbeidsmigranten voor met name de middelgrote en kleinere bedrijven een probleem.

Hogere arbeidskosten, lagere productie
Het wetenschappelijke onderzoeksinstituut SEO Economisch Onderzoek heeft een impactanalyse gemaakt over de mogelijke gevolgen van het verbod op het inhuren van uitzendkrachten door de slachtsector en vleesverwerkende bedrijven. Voor wat betreft de kosten is er een eenvoudige berekening gemaakt van de geschatte effecten op basis van drie scenario’s.

In het scenario met een lage stijging is er een loonkostenstijging van 2,5 procent. De kosten voor werving, selectie en huisvesting stijgen niet. Het aandeel van de loonkosten is 10 tot 20 procent van de totale kosten, wat een kostenstijging van 0,25 tot 0,5 procent betekent.

Bij het middelste scenario wordt uitgegaan van 5 procent extra loonkosten, 5 procent kosten voor werving en selectie en nog eens 5 procent voor het regelen van huisvesting. Dan stijgen de arbeidskosten met 15 procent en de totale productiekosten met 1,5 tot 3 procent.

In een extreem scenario zouden de totale arbeidskosten kunnen stijgen met 30 procent. Dat wil zeggen 10 procent loonkosten, 10 procent voor werving en selectie en 10 procent voor huisvesting.

De daling van de winstmarge van de bedrijven is volgens deze aannames in het scenario met de lage stijging minimaal. Ook het effect op de totale productie is dan minimaal met 0,05 tot 0,6 procent.

Bij het middelste scenario daalt de winstmarge met 1 procentpunt en de productie met naar schatting 0,3 tot 3,5 procent. Bij het zwaarste scenario daalt de winstmarge met 2 procentpunt. De productie daalt daardoor met 0,6 tot wel 7,5 procent.