Studenten maken dierenwelzijn in pluimveehouderij meetbaar

Hoe kun je het dierenwelzijn van vleeskuikens op basis van bestaande en aanvullende data inzichtelijk en meetbaar maken in een dashboard, zodat je een objectief oordeel krijgt over het dierenwelzijn? Die vraag heeft Wilbert Hilkens van FoodInsights, dat complexe onderdelen van de voedselketen inzichtelijk maakt, bij HAS green academy neergelegd.

Het resulteerde in de beroepsopdracht Digitale Kip. Studenten Teun van den Broek, Amy Duis, Servaes van Gompel en Dirk-Jan Lagerweij hebben die opdracht in vijf maanden uitgevoerd. De studenten gebruikten de data die beschikbaar zijn op het bedrijf van Kuijpers Kip in Grubbenvorst. Bij de opdracht werkten ze samen met HAS-studenten en stagiairs Effie Batenburg en Azra Guzelocak. Eerstgenoemde focuste op beeldherkenning en Guzelocak programmeerde het welzijnsdashboard met Claude Code.

Voor de vijf onderdelen van het welzijnsdashboard gebruikten de studenten het model van Mellor als uitgangspunt. ‘De belangrijkste eis bij de ontwikkeling van het dashboard was dat het welzijn van de kuikens in de breedste zin voorop kwam te staan’, zegt Van den Broek. ‘Vervolgens moesten er data zijn waarmee dit welzijn meetbaar is.’

Kijken naar positieve punten

Het domein voeding is betrekkelijk eenvoudig in te vullen. Duis: 'Daarbij wordt niet alleen naar negatieve punten als voer- of watertekort gekeken, maar juist ook naar positieve punten. Bijvoorbeeld dat de kuikens steeds 100 procent verzadiging halen en voer- en water krijgen van goede kwaliteit.’

De dagelijkse data over voer- en wateropname zijn te vergelijken met de curves die de fokkerijorganisatie van de vleeskuikens als optimaal aangeeft. Volgen ze de lijn of zitten ze er een beetje boven, dan is het positief. Komen ze eronder of zijn er ineens grote afwijkingen, dan moet naar de oorzaak worden gezocht om welzijnsproblemen te voorkomen.

De meeste vleeskuikenhouders doen dit ook al. Verder onderzoeken de studenten, net als pluimveehouder Marcel Kuijpers, regelmatig de kwaliteit van het voer en water. Als veranderingen in voersamenstelling een negatief effect hebben op het dierenwelzijn, zou dit met het welzijnsdashboard snel zijn te zien. Bijvoorbeeld als de kuikens met ander voer harder groeien, maar wel meer voetzoollaesies hebben.

Bezettingsgraad en klimaat

Huisvesting is het tweede domein. Een belangrijk onderdeel is de bezettingsgraad; die mag niet te hoog oplopen. Het dashboard voorspelt dagelijks de verwachte gewichtsontwikkeling. Lagerweij: ‘Daardoor kan de pluimveehouder op tijd een deel van de kuikens uitladen, zodat de bezetting niet boven de grens uitkomt.’

Bij Kuijpers kan uitladen twee keer. Er hoeven geen mensen of materiaal de stal in en het levert geen stress op voor de kuikens. Onder huisvesting valt ook het klimaat: de gewenste temperatuur, luchtvochtigheid en bijvoorbeeld het CO2-gehalte. Als de kuikens in de stal uitkomen, zoals bij Kuijpers, is zeker de eerste dagen een zeer constante temperatuur en luchtvochtigheid essentieel. De temperatuur bouwt daarna langzaam af.

Lees ook: Europese Commissie presenteert ‘vijfsterrenstrategie’ voor veehouderij

De luchtvochtigheid moet tussen een boven- en ondergrens blijven. De droge lucht beschadigt de luchtwegen. Bij te vochtige lucht wordt het strooisel nat en een slechtere strooiselkwaliteit leidt tot voetzoollaesies. Het CO2-gehalte geeft aan of er voldoende verse lucht bij de kuikens komt. Het mag de grens van 3.000 deeltjes per miljoen niet overschrijden en hoort af te nemen als de kuikens ouder worden.

Een goede voeding en klimaat zijn van belang voor de gezondheid van de dieren, het derde domein van dierenwelzijn. Hygiëne is daarbij essentieel. Daarvoor zijn data beschikbaar uit de Biocheck van de Universiteit Gent, de VIR-check op virussen die de dierenarts uitvoert en de jaarlijkse bemonstering van de stallen. Net als de geregelde monstername op antistoffen tegen Newcastle Disease. Verder is de uitval van de kuikens van belang. In het model gebruiken de studenten een maximum van 2,5 procent cumulatief.

Camera voor gedrag

Om het gedrag van de kuikens continu te kunnen meten, is een camera nodig. Samen met Batenburg is een systeem getest dat van bovenaf naar de kuikens kijkt. Maar niet alle gedragingen zijn hiermee goed te meten. Zo is op de camera bijvoorbeeld niet goed te zien dat de dieren tot het einde van de ronde hun veren blijven verzorgen. Batenburg test nu camera’s die vanaf de zijkant naar het dier kijken.

De eerste vier domeinen geven samen een totaalscore die bepalend zijn voor het vijfde domein: een maat voor hoe de mentale toestand van de kuikens is. Dit is nu nog niet haalbaar, omdat er van het gedrag onvoldoende data zijn. Daarnaast geven de studenten aan dat zij niet weten hoe ze de verschillende data moeten inwegen; tellen alle factoren even zwaar of niet? Als zij de data even zwaar tellen en voor het gedrag een inschatting maken op basis van de waarneming, is het dierenwelzijn van de vleeskuikens bij Kuijpers goed.

Het dashboard is ook te gebruiken om de effecten van management op het welzijn van de kuikens te zien, geeft Kuijpers aan. Dit is zijn belangrijkste drijfveer om met het systeem te werken. Met de doorontwikkeling van het dashboard wordt verder zichtbaar waar de verbeterpunten liggen, stelt de ondernemer.

Dierenwelzijn bepalen met de vijf domeinen van Mellor
Het model van Mellor beschouwt dierenwelzijn als de samenhang tussen de domeinen voeding, huisvesting, gezondheid, gedrag en mentale staat van het dier. Ook de Raad van Dieraangelegenheden gebruikt dit model om aan te geven hoe goed of slecht de kwaliteit van leven van het dier is.

Voor het domein voeding zijn de indicatoren voer- en wateropname, voer- en waterverzadiging en voer- en waterkwaliteit gekozen. Binnen huisvesting zijn bezettingsgraad, stalklimaat, licht, bioveiligheid en strooiselkwaliteit opgenomen als meetbare data. Bij gezondheid is het groeiverloop van de kuikens het eerste onderdeel. Het antibioticagebruik en het voorkomen hiervan door een goede hygiëne en vaccinaties tellen mee, net als uitval e eventuele verwondingen of slachtafwijkingen. Voor gedrag is een opzet gemaakt op basis van automatische dierherkenning met behulp van camera’s.

Alle vijf domeinen bevatten factoren die het welzijn positief of negatief beïnvloeden. Zo kan beperkt voeren bijvoorbeeld stress veroorzaken, terwijl voeren tot verzadiging juist positief is. Een slechte strooiselkwaliteit kan leiden tot voetzoollaesies. Terwijl droog, rul strooisel ervoor zorgt dat de kuikens hun veren goed blijven verzorgen. Alle scores van die vier domeinen komen samen in het laatste domein: de emotionele staat van het dier. Eenvoudig gezegd wordt gekeken naar of het dier zich prettig voelt.