‘Spoor altijd de oorzaak op bij koe met uierontsteking’

In de zomer, zeker bij de hoge temperaturen van de afgelopen weken, krijgen de ziektekiemen die uierontsteking veroorzaken meer kans om zich te ontwikkelen. Daarbij ervaart een koe bij hoge temperaturen hittestress. ‘Dit vermindert de weerstand. Daarnaast nemen koeien bij hitte vaak minder ruwvoer op’, weet dierenarts Heleen Kellij-Klunder. ‘Een verminderde herkauwactiviteit, in combinatie met minder speekselproductie en een gelijke krachtvoeropname, vergroot de kans op pensverzuring. De koe is hierdoor vatbaarder voor infecties en door dunne mest wordt de omgeving ook extra vervuild.’

‘Bij de Veekijker van Royal GD zien we nog geen duidelijke toename in het aantal contactmomenten over klinische mastitis. Wel zijn er in de zomermaanden altijd meer vragen over uierontsteking door bijvoorbeeld E. coli en Klebsiella’, stelt Kellij-Klunder. ‘We weten verder dat in deze periode van het jaar het gemiddelde tankcelgetal structureel hoger ligt dan in de winter. We zien in tankmelkuitslagen ook grotere aantallen omgevingsstreptokokken en coliformen in de zomer in vergelijking tot de winter.’

Bij hitte en een minder goede hygiëne kunnen omgevingsbacteriën als E. coli en Klebsiella zich snel vermeerderen. Een infectie die wordt veroorzaakt door deze bacteriën is volgens Kellij-Klunder veelal ernstig van aard. ‘Het kwartier is sterk gezwollen, warm en pijnlijk en de melk waterig. De koe heeft vaak koorts en is ziek door de toxinen die vrijkomen bij E. coli. In ernstige gevallen wordt de ontsteking gecompliceerd door melkziekte en kan de koe niet in de benen. Vaak betreft het verse en hoogproductieve koeien, maar ook richting het einde van de lactatie of tijdens de droogstand kan deze variant voorkomen.’

Direct behandelen en monsters nemen

Het is noodzakelijk om een zieke koe direct te behandelen met antibiotica. ‘Neem ook altijd een melkmonster’, adviseert Bramer-Hoff. ‘Op die manier weet je zeker of het inderdaad E. coli betreft, of toch een van de andere ziektekiemen die vergelijkbare verschijnselen veroorzaken. En je weet ook of je de koe de juiste behandeling met het juiste antibioticum geeft.’

Als andere mogelijke oorzaak van een platliggende koe met uierontsteking noemt Bramer-Hoff Streptococcus uberis. Deze bacterie nestelt zich graag in strohokken; stro kan dus een bron van infectie zijn. Daarnaast kan er ook sprake zijn van een blauwuier: mastitis veroorzaakt door Staphylococcus aureus. Dit kan eveneens heel snel gaan. ‘De koe kan ernstig ziek worden.’

Zomerwrang komt doorgaans voor bij drachtige vaarzen of droge koeien, maar soms ook bij melkgevende koeien. De bacterie die zomerwrang veroorzaakt, heet tegenwoordig Trueperella pyogenes (ook wel Actinomyces pyogenes, Arcanobacterium pyogenes, Bacillus pyogenes of Corynebacterium pyogenes). Zomerwrang wordt voornamelijk overgedragen door vliegen, waardoor in de zomermaanden en in tijden van hitte en meer vliegen er ook bij melkgevende koeien sprake van kan zijn.

Preventie noodzaak

Weten welke bacterie de uierontsteking veroorzaakt, is ook van belang voor preventie. Als er sprake is van S. uberis, dan is de kans groot dat de bron het stro in het afkalfhok of de ligboxen is. Bramer-Hoff: ‘Vooral vuil stro kan veel bacteriën bevatten. Goed reinigen van het afkalfhok en schoon stro gebruiken, zijn dus noodzakelijk. Hoewel S. uberis een omgevingsgebonden bacterie is, kan melk van geïnfecteerde koeien veel kiemen bevatten. Zodoende kan overdracht in de melkstal ook voorkomen.’

Lees ook: Hoe is een E. colibesmetting bij melkvee te voorkomen?

Bij E. coli of Klebsiella zit de oorzaak doorgaans in de ligboxen. ‘Zorg dat je de boxen in de zomer drooghoudt met de ventilatoren. En haal minimaal tweemaal per dag mest uit de boxen en gebruik als dat nodig is extra kalk om de boxen droog te houden’, gaat de dierenarts verder. Kellij-Klunder vult aan: ‘Goed ventileren zorgt ervoor dat de dieren hun warmte makkelijker aan de omgeving kunnen afgeven. Daarnaast kan het ook helpen bij overlast door vliegen. Hang ventilatoren bij voorkeur boven functionele ruimtes als het voerhek en de ligboxen. Ook in de wachtruimte voor de melkstal en bij de melkrobot is ventilatie belangrijk.’

Via strooiselonderzoek kan nagegaan worden of het strooisel- en ligboxenmanagement voor verbetering vatbaar is, om zo de infectiedruk te verlagen. ‘Hittestress verminderen kan daarnaast ook door siëstabeweiding toe te passen’, licht Kellij-Klunder toe. ‘Dan zijn de koeien op het warmste deel van de dag binnen. Zorg verder voor continu voldoende vers en smakelijk ruwvoer en natuurlijk ruim voldoende schoon drinkwater.’

Is S. aureus de oorzaak van de uierontsteking, dan kan de besmetting van koe op koe gaan via de melkmachine. De besmette koeien als laatste melken of - wanneer mogelijk - apart houden bij het melken kan helpen. De bacterie die zomerwrang veroorzaakt, wordt vooral overgebracht door vliegen. ‘Een goede vliegenbestrijding is dus een belangrijke maatregel om het risico op zomerwrang of andere infecties te beperken’, besluit de dierenarts.