Kunstmestgebruik daalt ondanks einde derogatie

Sinds 1 januari mogen melkveehouders minder dierlijke mest op hun land uitrijden door het vervallen van de derogatie. Daardoor werd verwacht dat boeren het verlies aan nutriënten zouden opvangen met extra stikstofkunstmest. Uit gesprekken met acht grote kunstmesthandelaren en distributeurs trekt Compassion in World Farming de conclusie dat die verschuiving veel minder sterk is dan vooraf werd gedacht.

De belangrijkste oorzaak is volgens de marktpartijen de forse stijging van de kunstmestprijzen. Die liep op na de spanningen en het militaire conflict rond Iran, waardoor de aanvoer van aardgas en kunstmest vanuit het Midden-Oosten onder druk kwam te staan. Stikstofkunstmest wordt grotendeels geproduceerd uit aardgas.

Verdubbeling van prijzen

Volgens de Profercy World Nitrogen Index verdubbelden de prijzen van stikstofhoudende kunstmest in de eerste zes weken na het uitbreken van het conflict tussen de Verenigde Staten en Israël met Iran bijna. Inmiddels zijn de prijzen weer deels gedaald, maar de markt blijft volgens handelaren zeer volatiel.

Het gebruik in de melkveehouderij is niet eenduidig. Sommige leveranciers zien dat melkveehouders meer kunstmest inzetten om het lagere gebruik van dierlijke mest te compenseren. Andere handelaren merken juist dat melkveehouders terughoudend zijn geworden vanwege de hoge prijzen en de onzekerheid op de markt.

Afbouw minder zichtbaar

Dat betekent dat de impact van het afbouwen van de derogatie in de praktijk vooralsnog minder zichtbaar is dan verwacht. Veel ondernemers lijken eerst af te wachten hoe de kunstmestmarkt zich verder ontwikkelt voordat zij hun bemestingsstrategie aanpassen.

Vrijwel alle geraadpleegde marktpartijen verwachten dat de verkoop van stikstofkunstmest in de rest van 2026 onder het niveau van vorig jaar blijft. Daarbij spelen niet alleen de huidige prijsniveaus een rol, maar ook de aanhoudende onzekerheid over de energieprijzen. De aardgasmarkt blijft volgens handelaren een belangrijke factor voor de kunstmestprijs.

Partijen gesproken

Voor de marktverkenning heeft Compassion in World Farming Nederland gesproken met groothandels en distributeurs Agrifim, Agromulder, Benefert, Biron, FarmPlus, Jac van Gool, NNova Holland en Triferto.

Compassion in World Farming is een organisatie die zich inzet voor het welzijn van landbouwhuisdieren. Volgens directeur Marijn van der Pas van de organisatie in Nederland kijkt de organisatie daarbij ook naar het welzijn en de economische situatie van boeren om dat doel te realiseren.

‘Daarvoor willen we weten hoe het systeem werkt en welke financiële afwegingen een boer maakt. Dit maakt duidelijk dat melkveehouders duidelijk ook een financiële afweging maken bij de aanschaf van kunstmest. Dat is belangrijk om te weten voor beleidsmakers. De afschaf van derogatie leidt niet automatisch tot de aanschaf van kunstmest. De prijs speelt daarbij een belangrijke rol.’