‘Bij kavelruil moet je elkaar ook iets gunnen’

Voor deze ondernemers is kavelruil daarom geen incidenteel hulpmiddel, maar een manier van denken. Ze namen er in korte tijd al aan vier deel. Als ergens grond vrijkomt, gaat het rekenen, schuiven en bellen vanzelf beginnen. ‘Je kijkt niet alleen naar wat je zelf wilt kopen’, zegt Bart Schipper. ‘Je kijkt ook meteen: kan dit voor een ander strategisch zijn en komt er dan misschien weer iets jouw kant op?’

De basis onder het bedrijf van de broers werd gelegd in een periode waarin de vooruitzichten voor de melkveehouderij er nog heel anders uitzagen. Hun vader zag destijds ruimte voor groei in de sector. Rond het aflopen van het melkquotum ontstond het idee om zelf melkvee te gaan houden.

Voor Bart en Pim Schipper kwam dat moment samen met een verandering in het bestaande werk. Hun vader had een handelskantoor en was al actief in de begeleiding rondom het opstarten van melkrobots. Maar tegelijkertijd ontstond het gevoel dat er ook iets nieuws moest worden opgebouwd. ‘Aan de ene kant viel er werk weg, aan de andere kant lag er een kans om te beginnen’, vertelt Pim Schipper.

Dat begin kwam niet via één grote stap, maar via een reeks kleinere. Eerst werd gekeken naar nieuwbouw, maar dat liep vast in procedures en gemeentelijke bezwaren. Daarna volgden andere kansen: een buurman die zijn stal en land verkocht, extra land dat beschikbaar kwam en later ook een boerderij in Oostwoud zonder landerijen.

Zo groeide het bedrijf geleidelijk door. Inmiddels melken de broers op één hoofdlocatie en beheren ze grond en andere onderdelen verspreid over meerdere locaties.

Relatief jong

Juist die spreiding maakte kavelruil voor de ondernemers interessant. Wie met verschillende kavels werkt, weet hoeveel verschil het maakt als grond dichter bij huis komt te liggen of beter aansluit op de rest van het bedrijf. ‘Wij zijn nog vrij jong in die ontwikkeling’, zegt Bart Schipper. ‘Dan is er nog wat te schuiven. Als je al dertig jaar bezig bent, is veel vaak al uitgeruild. Bij ons viel nog winst te halen.’

In de loop der jaren raakten de broers dan ook bij meerdere ruilprocessen betrokken. Soms klein, soms groot. Daarbij gaat het zelden alleen om hun eigen percelen. Minstens zo belangrijk is het om te zien waar de belangen van anderen liggen. Een akkerbouwer die juist ergens anders wil uitbreiden, een stoppende veehouder, een eigenaar met grond op afstand: pas als die lijnen samenkomen, ontstaat er een mogelijkheid.

Volgens Bart Schipper begint het succes van een ruil bij vertrouwen. ‘Iedereen moet zien wat voor henzelf de winst is. Maar je moet elkaar ook iets gunnen. Als je alleen maar bezig bent met wie er net iets beter uitkomt, loopt het vast.’

Een van de recente ruilen begon betrekkelijk eenvoudig, met een veehouder uit de regio die land op afstand had liggen, vlak bij Oostwoud. Voor de Schippers was dat interessant, omdat het aansloot op hun eigen bedrijfsvoering.

Verkoop boerderij

Tegelijkertijd speelde op de achtergrond iets anders mee: de verkoop van de boerderij in Medemblik. Die transactie viel formeel niet in dezelfde ruil, maar was financieel wel onderdeel van dezelfde beweging. Met de opbrengst konden andere stukken grond worden gekocht die beter pasten in de verkaveling van het bedrijf. Pim Schipper: ‘Op papier hoorde dat niet bij elkaar. Maar als je naar het geheel kijkt, was het wel degelijk één verhaal.’

Die manier van werken past bij de familie. Niet alles hoeft in één keer perfect te zijn, zolang een stap maar ergens toe leidt. Dat geldt ook voor de indeling van het bedrijf zelf. Er wordt bewust gekozen voor oplossingen die passen bij het moment.

Zo melken de broers nog altijd met een melkstal en niet met robots. Niet omdat ze daar principieel op tegen zijn – ze kennen de techniek goed – maar omdat die keuze in hun situatie logischer was. ‘Een robot moet echt op capaciteit draaien. Gezien onze locaties, onze groeistrategie en het feit dat we met personeel werken en aan weidegang doen, paste een melkstal toen gewoon beter’, legt Pim Schipper uit.

Opfok van kalveren

Naast melkvee houden de Schippers hun eigen kalveren aan. Via de pilot Gezonde Kalverketen kijken ze of melkveehouders langer een rol kunnen spelen in de kalveropfok. Ook daarin zoeken ze naar combinaties tussen praktisch boerenverstand en slim omgaan met grondsoorten en percelen. Minder zwaar gras- of beheerland krijgt zo binnen het bedrijf toch weer een functie.

Dat bredere kijken naar grond verklaart waarom Bart Schipper direct in beweging komt als in de omgeving iets te koop staat. Niet omdat alles koste wat het kost moet worden gekocht, maar omdat elk perceel een nieuw puzzelstuk kan zijn. ‘Soms koop je iets omdat het later misschien kan worden geruild. Soms ben je ergens net te laat, maar levert dat weer een andere kans op. Je moet er wel bovenop zitten.’

Wie met deze melkveehouders spreekt, hoort weinig borstklopperij. Eerder de nuchtere constatering dat er kansen voorbijkomen en dat je daar iets mee moet doen als je verder wilt.

Met hun vader die nog altijd betrokken is op de achtergrond en ieder die zijn eigen rol heeft binnen het bedrijf, bouwen ze op die manier verder. Niet met één groot masterplan, maar met een reeks weloverwogen zetten. Of zoals Bart Schipper het samenvat: ‘We moeten zorgen dat we ‘in de vijver’ zitten. Dan komt er vanzelf weer iets langs waar we op kunnen inspelen.’

Stivas zit aan tafel als inhoudelijke regisseur De kavelruilen waaraan melkveehouders Bart en Pim Schipper deelnamen, zijn begeleid door Stivas. Over de rol van deze gespecialiseerde organisatie zijn de broers positief. Niet alleen omdat de organisatie in hun geval steeds als inhoudelijke regisseur aan tafel zat, maar zeker ook omdat het instrument kavelruil zonder die ondersteuning veel lastiger is rond te krijgen. Lagere notariskosten, ondersteuning in de papierwinkel en bijdragen voor praktische verbeteringen zoals een kavelpad, drainage of het samenvoegen van percelen, het zijn volgens hen precies de elementen die een ruil over de streep kunnen trekken. Pim Schipper: ‘Per hectare lijkt het misschien geen wereldbedrag, maar het helpt wel om door te pakken. Zeker bij die laatste partij die nog moet worden overtuigd.’ Voor de ondernemers zit de winst van kavelruil niet alleen in hectares of kortere rijafstanden. Het gaat ook om rust in de bedrijfsvoering, minder losse eindjes en het gevoel dat een bedrijf logischer in elkaar komt te zitten. In hun eigen omgeving zagen ze hoe grotere ruilen tot minder transportbewegingen en efficiënter werken leidden. Schipper: ‘Dat effect is voor de burger misschien niet altijd zichtbaar, maar op het erf en in het land des te meer. En het maakt het verkeer in de dorpen veiliger.’ Stivas wil de komende periode stevig doorpakken met vrijwillige kavelruil in Noord-Holland. In een nieuw voorstel voor de periode van eind 2025 tot en met 2026 schetst ze een ambitie van circa 500 hectare kavelruil per jaar, met in totaal zo’n 1.000 hectare aan structuurverbetering in het landelijk gebied.