Bemest op z'n Best verlegt focus van grasland naar bouwland

Behalve op grasland is ook op bouwland veel te optimaliseren, extra stikstof te benutten en ammoniakemissie te voorkomen, blijkt tijdens een demonstratie van het innovatieprogramma Bemest op z'n Best. Op het bouwland van loonbedrijf en mesttransporteur Joop van Leijsen in het Zeeuwse Poortvliet werden verschillende van zijn zeven sleepslangbemesters in actie getoond.

Onder toeziend oog van tientallen geïnteresseerden bemesten de sleepslangcombinaties op kleigrond 43 kuub per hectare, zowel in kaal land als in een gewas of groenbemester. Zo komen verschillen aan het licht tussen bijvoorbeeld een voorbewerkte ploegvoor en onbewerkt bouwland.

'Het begint met de slang goed uitrollen. Midden in het perceel of alleen maar in de spuitsporen lijkt handig, maar dan moet je er soms overheen rijden. Zeker als er geen gewas staat, rol de slang dan uit aan de zijkant van het perceel. Dan heb je er geen last meer van', zegt Herman Krebbers van Krebbers Agro Service. Samen met Sjon de Leeuw van PPP-Agro Advies geeft hij uitleg aan de bezoekers van de demomiddag over emissie, mineralisatie en wet- en regelgeving.

De sector heeft al veel bereikt door de ammoniakemissie in Nederland met 67 procent te laten dalen sinds 1990. De grootste winst werd behaald door de juiste toediening van dierlijke mest op het land. Emissies uit beweiden, kunstmest en stal en opslag bleven in deze decennia veel meer gelijk. Door zoveel mogelijk mest in het voorjaar uit te rijden, vlak voor het zaaien of poten, wordt de waarde ervan gemaximaliseerd.

Bruin goud

'Er is dan zo min mogelijk verlies in emissie en door bemesting op het juiste moment een zo hoog mogelijke inwerking in het gewas', zegt Nelis van der Bok, specialist bodem, water en bemesting bij Delphy. Dierlijke mest kun je volgens de specialisten 'bruin goud' noemen. Niet alleen is er aanvoer van mineralen, organische stof en sporenelementen, maar dierlijke mest verbetert ook de bodemkwaliteit en stimuleert het bodemleven.

Het verschil in emissie en dus stikstofverlies op bouwland kan fors zijn. De meeste emissie treedt namelijk op in de eerste uren na het uitrijden. Op kaal land blijkt dat dan veel meer emissie kan optreden dan op land met een graangewas of groenbemester erin. Zolang de mest netjes tussen het gewas ligt, krijgt de wind er geen vat op.

Andere factoren die van invloed zijn, zijn de temperatuur en vochtigheid. Vuistregel is op kaal bouwland dat de mest in sleuven van 5 centimeter diep en maximaal 5 centimeter breed komt te liggen. Van der Bok: 'Het liefst wordt de mest vermengd of afgedekt met grond, zodat deze niet meer zichtbaar is, of aangewend in een flink gewas.'

Wat veel helpt voor een minimale emissie bij bemesting in sleuven, is de bouwvoor voorbewerken in het voorjaar. Een niet egale ligging of diepe gaten in geploegd land maken grond mengen of inwerken in smalle strookjes moeilijk. Door in maart een voorbewerking te doen met een vorenpakker, cultivator of sneleg, ontstaat vlakke grond, zodat het mogelijk is om netter te werken en de mest beter wordt afgedekt.

Uit eerder onderzoek bleek al dat de gemiddelde emissieverliezen tussen de verschillende uitrijmethoden groot zijn. Bovengronds drijfmest uitrijden geeft een Totaal Ammoniakaal Stikstof (TAN)-excretie van 69, terwijl dat voor onderwerken in één werkgang al reduceert tot 22.

Diepe injectie

Ook het verschil tussen diepe en ondiepe injectie is fors. Mest op bouwland minder dan 10 centimeter diep injecteren geeft een TAN-excretie van 24, terwijl deze bij injectie dieper dan 10 centimeter nog maar 2 is. Laatstgenoemde werkwijze is dus het meest optimaal.

Dat geldt ook voor wie een aandrukrol of verkruimelaars gebruikt achter de kouters. 'Enig risico voor een te diepe bewerking is valse kluiten boven trekken', waarschuwt Krebbers. 'Ook bij voorbewerken is het opletten dat de grond niet gelijk te fijn wordt achtergelaten, zodat deze kan dichtslaan.'