De oplossing bij uitrijden van mest is nog niet gevonden

De verwachtingen van Bemest op z'n Best waren hooggespannen. Zou er een nieuwe emissiearme techniek beschikbaar komen na vijf jaar innovatieonderzoek? Het doel was om een extra reductie van de ammoniakemissie van 50 procent te realiseren tijdens aanwending ten opzichte van gangbare technieken.

Maar een baanbrekende nieuwe techniek die dat waarmaakt, is niet gevonden. Dat bleek tijdens de presentatie van de resultaten op de Rundvee & Mechanisatie Vakdagen in het Zuid-Hollandse Gorinchem. 'Dit terwijl de urgentie er wel is', schetst onderzoeker Zwier van der Vegte. 'Het is vijf voor twaalf. Daarom moest dit project ook bewustwording bevorderen en draagvlak creëren voor het beter benutten van mest. Dat is wel gelukt.'

Van der Vegte onderstreept zijn stelling met cijfers: 'Bij emissiearm werken realiseert men 300 tot 400 kilo droge stof aan extra gras per hectare. Dat is goed voor een meeropbrengst per hectare van 60 tot 80 euro. Besmeuring kost ook nog eens 200 kilo droge stof. Alles bij elkaar levert netjes bemesten al gauw zo'n 350 euro per hectare op.'

Het is volgens Van der Vegte laaghangend fruit dat voor het grijpen hangt. 'Met bekend vakmanschap valt veel winst te behalen. Denk aan het voorkomen van overlap, zorgen dat de mest goed in de sleuf past, het gras niet besmeuren, homogeen gemixte mest toepassen en bemesten bij goede omstandigheden.' Onder goede omstandigheden verstaat hij uitrijden bij vochtig, windstil weer en een buitentemperatuur onder de 20 graden Celsius.

Maar het project was niet alleen bedoeld om de voordelen van netjes werken te benadrukken. Uit de 61 aangedragen innovaties werden twaalf kansrijke ideeën uitvoerig onderzocht. Vier daarvan zijn ver genoeg om in een praktijkpilot te testen. De meest interessante en praktijkrijpe innovatie is volgens Van der Vegte de monitoring voor nauwkeurigheid van de mestverdeling.

Feedback

Bij het idee dat is aangedragen door Vredo krijgt de chauffeur van de trekker tijdens het uitrijden van mest feedback over het werkresultaat. 'Er zit een meetslof tussen de schijven. Gaan de schijven 5 centimeter de grond in, dan geeft de meetslof dat aan. Stel dat je 20 kuub wilt bemesten en daarvoor een snijdiepte van 35 millimeter moet instellen, dan brandt er een rood lampje als de bemester niet diep genoeg snijdt', legt directeur Hans de Vree uit.

De mestdiepteregistratie werd gepresenteerd op de Agritechnica en is ontwikkeld in 2021. De eerste machine die de registratietechniek toepast, draait inmiddels op Texel. De Vree: 'De taakkaarten uit het systeem lenen zich goed voor de borging en geven precies aan op welke coördinaten de bemester werkt. Ons pleidooi is boeren te belonen voor netter werken; je mag meer koeien per hectare houden als je netter bemest.'

Mestdiepteregistratie is de meest praktijkrijpe techniek, maar haalt de doelstelling van 50 procent extra ammoniakreductie nog niet. Ondiepe injectie zou dat in theorie wel kunnen. Bij deze techniek brengt een injecteur de mest 12 centimeter onder de graszode. Door contact tussen mest en buitenlucht te minimaliseren, kan de emissie fors afnemen, zo is de gedachte.

Ook deze innovatie wordt momenteel op beperkte schaal al toegepast in de praktijk. Maar de effecten op de bodem en de graszode zijn nog onvoldoende duidelijk om te kunnen opschalen naar grotere pilots.

Mestsleuf afdekken

Veelbelovend is verder de bemestingstechniek van Slootsmid. Die dekt de mestsleuf af met een toevoegmiddel. De mest wordt bij deze aanpak tijdens toediening afgesloten met een suspensie, die een barrière vormt tegen ammoniakemissie. De focus in het onderzoek lag op de doseerunit voor vloeistoffen en suspensies. Suspensies zijn een mengsel van kleine, vaste deeltjes die zweven op of in een vloeistof.

De doseerunit verspuit of vernevelt de vloeistof met een veldspuitpomp en een membraamklep. Suspensies worden gedoseerd met een slangenpomp. Het sproeien van de vloeistoffen verliep goed en schade aan de grasmat is niet waargenomen. Wel is de werkzaamheid van de afdekmiddelen nog onzeker.

'Zwavelzuur en magnesiumchloride zijn onderzocht, maar het is nog onduidelijk in welke hoeveelheid de middelen moeten worden toegepast. Ook zijn de grondsoort, periode en mestsamenstelling van invloed. Bij hoge doseringen is het effect op de gezondheid van de bodem en het vee een aandachtspunt. 4 liter zwavelzuur per kuub mest is veel en zorgt voor een overmaat aan zwavel', legt Van der Vegte uit.

Of afdekmiddelen niet een laatste redmiddel zijn, is een terechte vraag, beaamt de onderzoeker. Bovendien lopen de kosten bij hoge doseringen fors op. Toch is het een methode die in Denemarken en Duitsland inmiddels wordt toegepast. Al worden daar veelal kleinere hoeveelheden mest gebruikt.

De vierde techniek die klaar is voor praktijktesten is het afdekken van de uitgereden mest met grond. Een methode die voor bouwland de emissie nagenoeg verwaarloosbaar klein maakt. Op grasland is het onderzocht met gewasresten in plaats van grond, maar dit bood weinig perspectief op emissiereductie.