Hightech stut Jenga-toren van de tuinbouw

Achtergrond Glasgroenten Haijo Dodde 13 maa 2026 om 06:30uur

De Federatie Vruchtgroenteorganisaties (FVO) presenteerde op het symposium 'ASML, let op! Het hightech tuinbouwcluster komt eraan' de visie 'Hightech Teelt 2040'. Verschillende experts van binnen en buiten de tuinbouwsector werden gevraagd om te reageren op de visie waarin voedselproductie met geavanceerde technologie centraal staat.

Experts van binnen en buiten de tuinbouwsector reageerden tijdens het symposium op prikkelende stellingen.

Op hoofdlijnen houdt de visie van FVO op hightechtuinbouw in dat in 2040 vruchtgroenten voor 100 procent groen, 100 procent blauw en 100 procent handsfree worden geteeld. Met groen wordt telen zonder chemie bedoeld, blauw is een teelt zonder schadelijke emissies naar het milieu en handsfree is het streven naar volledig autonome teeltsystemen met robots en kunstmatige intelligentie (AI).

In zijn toelichting vertelde FVO-bestuurder Jelte van Kammen over wat hij de vijf strategische moonshots noemt, die als innovatieprojecten in de visie zijn opgenomen. De eerste is 'Energie-kwekerij' en gaat over de ontwikkeling van een integrale energiecentrale waarbij alle energiestromen volledig worden benut. Het 'Kas-tarium' is een gesloten ecosysteem waarin hoogwaardige technologie de basis is voor duurzaam telen.

• Lees ook: Hightechtuinbouw ziet ASML als grote voorbeeld

De 'Water-tuin' legt de focus op waterkwaliteit en een betere benutting van schaars water. De 'Vers-otheek' moet de teelt en consumptie van gezonde producten stimuleren. Tot slot is er de 'Super-teelt', waarbij aansturing volledig plaatsvindt met robotica en AI en de inzet van arbeid wordt geminimaliseerd.

Van Kammen is naast bestuurslid van FVO ook CEO van telersvereniging Harvest House. Samen met Growers United, Oxin Growers, The Greenery en ZON vormt Harvest House de FVO. Het zijn de grootste telersverenigingen van Nederland, met ruim driehonderd aangesloten producenten van tomaat, komkommer, paprika, aubergine en courgette. Zij vertegenwoordigen samen meer dan 85 procent van de productie van deze gewassen in dit land.

1. De supermarktketen

In zijn reactie op de visie van FVO over hightechtuinbouw wijst Korneel van der Plas van Albert Heijn op het verschil tussen de burger en de consument. Als manager merchandising is hij medeverantwoordelijk voor de verkoop van versproducten bij de supermarktketen.

'De consument kijkt naar kwaliteit, prijs en ook of er voldoende aanbod is. De burger is maatschappelijk meer bewust en stelt ook meer eisen aan milieudoelen. Daarom is het goed om te blijven streven naar een forse reductie van chemiegebruik en volledige transparantie over de teelt', aldus Van der Plas.

Wat de manager betreft is nog veel winst te halen in de meerwaarde van gezond voedsel. De moonshot 'Vers-otheek' spreekt hem daarom zeer aan. 'Het idee van een apotheek zonder pillen is heel sterk. We moeten zorgen voor bewustwording en de consument gericht helpen om gezonder te eten.'

2. De teler

Inge Bergsma-De Vries is directeur van een teeltbedrijf met 18 hectare komkommers in het Drentse Erica. Zij heeft vertrouwen in de ontwikkeling van de hightechtuinbouw en volgens haar geldt dat ook voor de meeste burgers. 'Wij verzorgen regelmatig rondleidingen op ons bedrijf en merken dat er volop belangstelling is voor de technologie die wij toepassen. De bezoekers stellen het vooral op prijs dat we er alles aan doen om chemievrij te kunnen telen.'

Bergsma-De Vries ziet de ontwikkeling van de belichte teelt van komkommers op haar bedrijf als voorbeeld van een hoogwaardige techniek die zijn meerwaarde bewijst, ook vanuit sociaal aspect. 'Nu lukt het ons om jaarrond een stabiele productie te realiseren. Dit is gunstig voor onze arbeidsfilm; we kunnen onze medewerkers het hele jaar werk aanbieden en ze helpen zich verder te ontwikkelen in andere functies op ons bedrijf.'

3. De econoom en journalist

In een podcast die live werd opgenomen tijdens het symposium reageerde vooraanstaand econoom en journalist Mathijs Bouman op de uitdagingen van de hightechtuinbouw in Nederland. Hij zegt dat hij de ambitie van de tuinbouw om zich te vergelijken met ASML interessant vindt en op delen ook wel herkent.

'Maar er zijn wel degelijk verschillen', benadrukt Bouman. 'ASML is afgelopen decennium een merknaam geworden en de reputatie is ongekend. Van ASML wordt gemakkelijker geaccepteerd dat het energieverbruik hoog is en dat er veel arbeidsmigranten werken. Die positie heeft de tuinbouw nog niet.'

Bouman is niet erg onder de indruk van de voortgang van de robotisering in de tuinbouw. Hij vindt dat de arbeidskrapte in de sector flink wordt onderschat. 'In de moonshot 'Super-teelt' neemt robotisering een belangrijke plaats in. Het gebruik van plukrobots werd tien jaar geleden al aangekondigd, maar dat is nog steeds niet gelukt. Dit is een stap die echt moet worden gemaakt om de hightechtuinbouw een toekomst te geven in Nederland.'

4. De politicus en activist

Diederik Samsom trad samen met Bouman op in de podcast. Hij ging als voormalig politicus en activist vooral in op het energiegebruik en de klimaatdoelen. Samsom erkent dat hij steeds meer de voordelen inziet van intensieve teeltsystemen op een relatief kleine oppervlakte. Maar ook hij benadrukt dat er technisch, energetisch en maatschappelijk nog veel stappen moeten worden gezet.

Als voorbeeld noemt Samsom de belasting van de tuinbouw op de energievoorziening. 'Energie-kwekerij' als moonshot is volgens hem noodzakelijk, maar over de uitwerking is hij nog niet enthousiast. 'De glastuinbouw moet van het gas af en inzetten op duurzame energiestromen. In projecten moet meer aandacht zijn voor energieopslag en het gebruik van groene waterstof. Die ontwikkeling kent nog veel hobbels en gaat te langzaam.'

5. De retailspecialist en hoogleraar

Een hoogproductieve tuinbouwsector hoort bij Nederland en is in het geopolitieke speelveld van strategisch belang voor de voedselzekerheid. Dit stelt retailspecialist Laurens Sloot, die als hoogleraar is verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij vindt dat de Nederlandse politiek de hightechtuinbouw op eenzelfde manier moet beoordelen als ASML. 'De Jenga-toren van de sector moet wel overeind blijven. Als de overheid blokjes gaat wegtrekken vanwege strengere eisen aan gewasbescherming of arbeidsmigratie, dan dreigt omvallen', waarschuwt Sloot.

Ethisch ziet Sloot weinig bezwaar voor acceptatie van hoogtechnologische voedselvoorziening bij de consument. Wel waarschuwt hij voor het framen van nieuwe veredelingstechnieken, zoals CRISPR-Cas. 'We moeten oppassen dat dit niet wordt beschouwd als Frankenstein-voedsel en direct aantonen dat de volksgezondheid niet in het geding is. Ecologisch gezien hebben we niet de tijd om technieken die kunnen worden gebruikt voor snellere veredeling achterwege te laten.'