Akkerbouwers teren fors in op hun reserves

Sectorspecialisten en bedrijfseconomen zien weinig alternatieven voor andere gewassen in bestaande bouwplannen. Zij adviseren akkerbouwers om hun liquiditeit in de gaten te houden en op tijd actie te ondernemen als ze rekeningen niet meer kunnen betalen.

Wageningen Social & Economic Research (WSER) raamt het gemiddelde bedrijfsinkomen voor de Nederlandse akkerbouw in 2025 op 60.000 euro per onbetaalde agrarisch ondernemer en hun gezinsleden. Dit is 24.000 euro lager dan een jaar eerder en 33.000 euro lager dan het vijfjarig gemiddelde.

Omslag in verdiensten

'De tegenvallende inkomsten uit de aardappelteelt zijn een bepalende factor voor de omslag in de verdiensten binnen de akkerbouwsector in Nederland', stelt bedrijfseconoom Maarten Kik van WSER.

Door de matige inkomenscijfers is er op 45 procent van de akkerbouwbedrijven sprake van een negatieve kasstroom. Dat percentage is veel hoger dan in andere landbouwsectoren. Volgens Kik hebben de meeste akkerbouwers wel voldoende bufferruimte om hun liquiditeitspositie te verbeteren.

ABN AMRO berekende eerder al in de Liquiditeitsmonitor Akkerbouw dat de liquiditeit van een gemiddeld akkerbouwbedrijf in Nederland vorig jaar met 34.000 euro is afgenomen. Jan de Ruyter, sectorspecialist plantaardig bij ABN AMRO, concludeert dat vooral akkerbouwers die leveren aan de vrije markt fors interen op hun reserves.

'Tekorten op de liquiditeit dreigen nu vooral voor de bedrijven die vanwege een late afzet lang op hun geld moeten wachten en voor de bedrijven die de laatste jaren grote investeringen hebben betaald uit liquide middelen', licht De Ruyter toe.

Niet zenuwachtig

De sectorspecialist plantaardig stelt dat de meeste akkerbouwbedrijven financieel stevig genoeg in elkaar zitten en dat er via maatwerk vaak genoeg oplossingen zijn om tekorten te voorkomen. Volgens hem wordt de bank dan ook niet zenuwachtig van een minder goed jaar na veel goede jaren.

Accountantskantoor Countus adviseert akkerbouwers om een liquiditeitsprognose te maken. Volgens bedrijfsadviseur Hessel Kingma helpt dat bij het anticiperen op betalingsproblemen. 'Akkerbouwers kunnen voorschotten vragen bij afnemers of afspraken maken met hun bank over extra kredietruimte op hun lopende rekening.' Kik voegt daaraan toe dat het voor akkerbouwers nu voor de hand ligt om investeringen uit te stellen.

Voorzitter Tineke de Vries van de LTO-vakgroep Akkerbouw benoemt ook de aardappelmarkt als belangrijke oorzaak van de lage verdiensten in de Nederlandse akkerbouwsector. Zij vindt dat akkerbouwers niet alleen de focus moeten leggen op verlaging van de kostprijs, maar vooral ook kwaliteit moeten blijven leveren. 'Dat is nu extra belangrijk en voorkomt nog meer tegenvallers als partijen worden afgekeurd.'

Als hoofdgewas zijn aardappelen, geteeld voor consumptie of voor pootgoed, economisch belangrijk voor veel akkerbouwers, zegt bedrijfsadviseur Hessel Kingma van Countus. 'Het is nog een geluk dat veel akkerbouwers vorig jaar op contract hebben kunnen telen, maar voor komend jaar zijn er aanwijzingen dat ook de contractprijzen worden verlaagd.'

Volgens directeur André Hoogendijk van BO Akkerbouw dragen verschillende factoren bij aan de slechte marktomstandigheden voor onder meer aardappelen. 'Dit jaar waren de opbrengsten goed. Dat resulteerde op de Europese markt in een groter aanbod dan verwacht. Ook is veel areaal op melkveebedrijven gebruikt om extra aardappelen te telen. Daarbij is de opschaling van de aardappelteelt in China en India onderschat. Gevolg is dat de markt in Oost-Azië minder afhankelijk is van aanvoer uit Europa of de Verenigde Staten.'

Voorzitter Tineke de Vries van de LTO-vakgroep Akkerbouw vult aan: 'Het zijn vaak de laatste extra tonnen die het sentiment van de markt bepalen.' Verder zegt ze dat de combinatie van Amerikaanse tarieven en een duurdere euro tegenover de zwakkere dollar de export van aardappelen bemoeilijkt. Deze ontwikkelingen in samenspel met de geopolitieke onrust resulteren in verdringing op de wereldmarkt. Hoogendijk spreekt daarbij over een herordening van de wereldhandel.

Terugval na topjaren

Bedrijfseconomen Maarten Kik en Mark Manshanden van Wageningen Social & Economic Research (WSER) nuanceren de tegenvallende inkomenscijfers. Ze wijzen erop dat de akkerbouwsector wat betreft bedrijfsinkomen van een relatief hoog niveau komt. 'Vooral 2022 en 2023 waren topjaren voor akkerbouwers vanwege de hoge voedsel- en grondstofprijzen na de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne. In 2024 daalde het inkomen al en dat heeft zich vorig jaar doorgezet', licht Kik toe.

De sterk stijgende kosten maken de akkerbouwsector extra kwetsbaar, nu de prijzen tegenvallen. Kik wijst erop dat de kostenstijging al langer aan de gang is, maar dat werd voorgaande jaren voor een deel verbloemd door de ruime compensatie in de markt.

Voor Kingma waren de minder gunstige financiële vooruitzichten voor akkerbouwers in 2025 geen verrassing. 'Maar 1,5 cent voor een kilo vrije consumptieaardappelen had ik niet voorzien. Dit is een extreme vorm van marktwerking, veroorzaakt door een optelsom van forse uitbreiding van Europees areaal, een goed groeiseizoen en minder export.'

Sectorspecialisten vinden het lastig om iets te zeggen over alternatieve gewassen voor akkerbouwers, nu er ruimte lijkt te komen in bouwplannen vanwege krimp bij de aardappelen en suikerbieten. Jan de Ruyter van ABN AMRO ziet biobased- en eiwitgewassen niet gelijk als optie voor grootschalige teelt. Volgens hem is het nog steeds wachten op het vijfde of zesde rendabele gewas voor akkerbouwers.

Manshanden benoemt de redelijke prijzen voor uien, maar erkent ook dat onbeperkt uitbreiden van het uienareaal niet verstandig is. Het perspectief van meer eiwitgewassen of vezelgewassen vindt hij ook onzeker, omdat deze teelten deels nog afhankelijk zijn van subsidies. 'Dan misschien maar liever meer granen zaaien en inzetten op meer waardecreatie van de bestaande gewassen.'

Cyclisch telen

Hoogendijk wijst op de neiging van akkerbouwers om vaak achter de markt aan te lopen en daarmee cyclisch te telen. 'Gewoonlijk maken akkerbouwers plannen om extra te telen bij goede prijzen en te minderen bij slechte prijzen. Dan loop je juist achter de markt aan. Wie strategisch nadenkt, moet minstens overwegen of anticyclisch handelen niet beter is. Dus juist andersom reageren op de markt.' Hij erkent wel dat dit een gedurfde strategie is en dat akkerbouwers vooral zelf hun risico's moeten afwegen.

De komende jaren kunnen akkerbouwers nog profiteren van veehouders die moeten betalen voor hun mestafzet, maar ook dat is eindig. Manshanden: 'Vorig jaar ontvingen akkerbouwers gemiddeld 20.000 euro voor de afname van dierlijke mest. Dit jaar zal dat vermoedelijk nog meer zijn. Maar als er minder veehouders komen, worden ook deze inkomsten minder.'

Krimpen in areaal

Hoogendijk verwacht dat dit jaar voor de teelt van akkerbouwgewassen minder gebruik wordt gemaakt van areaal dat vrijkomt op melkveebedrijven. Vorig jaar is bij veehouders veel land bijgehuurd om bijvoorbeeld extra aardappelen te kunnen telen. De directeur van BO Akkerbouw ziet dit als eerste mogelijkheid om te krimpen in areaal en noemt het ook een verstandige ontwikkeling.

Volgens De Vries moeten akkerbouwers blijven doen waar ze goed in zijn en hun eigen bedrijfsstrategie tegen het licht houden. 'Kijk voor de lange termijn naar wat je oorspronkelijke plan was en schaaf bij waar nodig. Kijk bijvoorbeeld naar de samenstelling van je landaandeel in huur, eigendom en pacht.'

Winnen op kwaliteit

De vakgroepvoorzitter benadrukt het belang van goed vakmanschap. 'Op kostprijs winnen we de concurrentiestrijd niet met omliggende landen, omdat onze producten nu eenmaal duurder zijn door hogere arbeidskosten en duurdere energie. Onze meerwaarde is een goede kwaliteit leveren.'

De Vries en Hoogendijk zien automatisering en robotisering als goede mogelijkheden om de kwaliteit op termijn te verbeteren en de arbeidskosten te verlagen. Als voorbeeld noemt De Vries sorteerrobots, die volgens haar al nauwkeuriger werken dan het menselijk oog. Daarnaast wijst ze op teeltoptimalisatie via rassenkeuze, bemesting en gewasbescherming.

Pas op de plaats maken

Ook Hoogendijk constateert dat akkerbouwers de voorgaande jaren veel hebben geïnvesteerd in sorteer- en spotsprayrobots. Vanwege de beperkte financiële ruimte verwacht hij dat de sector dit jaar een pas op de plaats maakt als het gaat om grote investeringen.

Kijkend naar de middellange termijn leeft bij Kingma de geruststellende gedachte dat akkerbouwers vaker te maken hebben gehad met slechte jaren en dat die altijd weer worden gevolgd door betere jaren.

De branchespecialist van Countus is gematigd positief over de vooruitzichten in de akkerbouw. 'Het is wel zeker dat er steeds meer voedsel nodig is vanwege de groeiende wereldbevolking. Afrika vraagt om meer uien. Voor frites wordt wereldwijd de toename van de afzet ingeschat op 3 tot 4 procent. De markt zal zich dus wel herstellen. Het is alleen de vraag hoelang dat nog duurt.'