Insectenmest past in geïntegreerde teelt

Achtergrond Akkerbouw Peter van Houweling 29 jan 2026 om 06:30uur

Frass is een combinatie van mest en vervellingshuidjes van gekweekte insecten. Insecten vervellen tijdens hun groei meerdere keren, waarbij de oude huid achterblijft in het groeimedium. Die huid bestaat bijna volledig uit chitine. En hoewel het niet wordt aangemerkt als nieuwe meststof, is het wel het hoofdbestanddeel van producten als Flytilizer en van de producten van Frassor die in Nederland te koop zijn.

Uitwerpselen en vervellingshuidjes van meelwormen stimuleren plantengroei.

De leveranciers van de zogeheten frassmeststoffen dichten er veel goede eigenschappen aan toe. Het zou een waardevolle meststof zijn die alle relevante nutriënten en micronutriënten bevat en zeer rijk is aan chitine. Chitine stimuleert de groei van positief bodemleven en maakt voedingsstoffen beter beschikbaar. Dit resulteert in gezonde, sterke planten.

Groeispecialist Van Iperen verkoopt ook een meststof die bestaat uit verwerkte frass: Laphrassea. Het bedrijf stelt dat het nuttige bodemmicroben stimuleert. Chitine speelt een centrale rol. Het is een voedingsbron voor bodemorganismen zoals chitine-afbrekende bacteriën en schimmels.

Organisch materiaal

De micro-organismen spelen een rol bij de afbraak van organisch materiaal en het vrijmaken van voedingsstoffen die beschikbaar komen voor de plant. Bovendien zou het de bodemstructuur verbeteren met organische stof.

Vervang regulier vee door insecten; daar vraagt de voedseltransitie om

Marcel Dicke, emeritus-hoogleraar entomologie Wageningen University & Research

Marcel Dicke – die tot vorig jaar hoogleraar in de entomologie was aan Wageningen University & Research, waar hij zich bezighield met de studie van insecten en hun relatie tot ecosystemen – verwacht dat frass een belangrijke rol kan spelen in de voedseltransitie. Hij sprak hierover tijdens de kennisdag van Artemis, de vereniging voor ketenpartijen die zich bezighouden met biologische gewasbescherming.

Nu wordt wereldwijd ruim 70 procent van de landbouwgrond gebruikt voor de teelt van voer voor dieren en slechts 30 procent voor menselijke voeding. Dat is niet efficiënt, stelt Dicke.

Voor de productie van 1 kilo vlees van gangbaar vee is namelijk tot wel 25 kilo voer nodig. Dicke: 'Insecten kunnen veel efficiënter dierlijke eiwitten produceren. Voor 1 kilo insectenvlees is slechts 2,3 kilo voer nodig. Voor insectenteelt zijn bovendien geen pesticiden nodig.'

Chinese studie

Volgens Dicke vraagt de voedseltransitie om het vervangen van regulier vee door 'minivee', zoals hij insecten noemt. Hij wijst op een Chinese studie waarin de Chinese overheid wordt geadviseerd de gangbare veehouderij te vervangen door de insectenteelt, als voedselbron voor dieren en mensen.

Dat is volgens de wetenschapper de beste weg om een groot land als China onafhankelijk te maken van voedselimporten en de voedselproductie klimaatneutraal te maken. Insecten kweken op de reststromen uit de voedselproductie is circulair en zorgt voor een veel lagere uitstoot van CO2.

Minder larven overleven

Dicke vertelt dat in Nederland al veel onderzoek is gedaan naar het effect van frass op de ontwikkeling en weerbaarheid van planten. Het is nog vooral laboratoriumonderzoek, maar het laat wel zien dat minder larven van koolvliegen overleven op koolplanten die zijn bemest met frass en dat bij zwarte mosterd de zaadproductie toeneemt.

Ander onderzoek toont aan dat sluipwespen een voorkeur hebben voor planten die met frass zijn behandeld. Ze komen blijkbaar af op de geur van de planten.

Voordat frass mag worden gebruikt als bodemverbeteraar, moet het om hygiënische redenen verhit zijn geweest op 70 graden Celsius. De verwachting was eerst dat dit nadelig zou zijn voor het microleven, maar recent is aangetoond dat dit het effect van frass op de gewasgroei juist vergroot, laat Dicke na de kennisdag weten.

Voedselketen sluiten

De reststromen uit de insectenteelt benutten voor frass is ook een belangrijke schakel in het sluiten van de voedselketen. Insectenteelt levert hoogwaardige eiwitten voor mens en dier en frass is geschikt als natuurlijke voeding voor gewassen. De resten van de gewassen en van de voedselproductie vormen weer een voedingsbron in de insectenteelt. Op die manier is de kringloop sluitend te maken.

Het is nog wel toekomstmuziek, benadrukt Dicke. 'Grootschalige insectenkweek kent veel haken en ogen. Het is een uitdaging en tegelijkertijd ook een nieuwe sector in ontwikkeling', zegt hij. De wetenschapper pleit daarom voor subsidie voor deze manier van voedsel produceren. 'Mijn voorstel: iets minder subsidie voor de vleesindustrie en juist meer geld naar insectenkweek. Dat heeft de toekomst.'

Dicke heeft hoge verwachtingen van frass. Het kan in de toekomst een bijdrage leveren aan de biologische gewasbescherming en is een nieuw hulpmiddel bij geïntegreerde gewasbescherming. 'Een transitie naar een andere veestapel met 'minivee' heeft veel voordelen.'

Efficiënt watergebruik is belangrijke bouwsteen

Pieter Vlaar, business development manager bij onderzoekscentrum Vertify, betoogde op de Artemis Kennisdag dat efficiënt watergebruik een belangrijke bouwsteen is in geïntegreerde gewasbescherming. Als voorbeeld vertelde hij over Zoetwaterboeren. In dat project wordt neerslagoverschot opgeslagen in de bodem via peilgestuurde drainage. In droge perioden wordt het water opgepompt en aan gewassen meegegeven. Deze aanpak is kansrijk, maar kent nog wel uitdagingen. De methode moet voor de gebruiker begrijpbaar en werkbaar zijn. Daarnaast moet de bodem geschikt zijn voor ondergrondse wateropslag.