Advies van Wiersma aan formatie komt voort uit eigen ervaring

Op dit moment vinden de drie partijen een meerderheidskabinet geen realistische optie. VVD wil geen kabinet met GroenLinks-PvdA mogelijk maken. D66 heeft duidelijk gemaakt dat ze een combinatie met JA21 niet ziet zitten. Voor combinaties met twee partijen of PVV voelen de drie partijen ook weinig. Een minderheidskabinet is daarmee de enige overgebleven oplossing.

De partijen erkennen dat dit iets anders vraagt van de Tweede Kamer. CDA-fractievoorzitter Henri Bontenbal doet een beroep op het verantwoordelijkheidsbesef van oppositiepartijen om met elkaar de schouders te zetten onder de noodzakelijke keuzes voor de toekomst van Nederland. Ook de coalitiepartijen zullen vaker water bij de wijn moeten doen. Alleen zo kan een minderheidskabinet per onderwerp een meerderheid vinden in beide Kamers.

D66-leider Rob Jetten spreekt van een kans voor een nieuwe, constructieve manier van politiek bedrijven. Voor open samenwerking met partijen op links en rechts. Met gedeelde verantwoordelijkheid, in plaats van groeiend wantrouwen. Dus praten D66, CDA en VVD verder over een akkoord.

Bontenbal verwacht dat de Nederlandse politiek in de toekomst vaker met minderheidskabinetten moet werken. De versnippering in de Tweede en Eerste Kamer maakt het steeds moeilijker om stabiele meerderheidskabinetten te vormen die een duidelijke politieke kleur hebben en in staat zijn de noodzakelijke hervormingen door te voeren. In sommige landen, zoals Denemarken, zijn in het verleden goede ervaringen met minderheidskabinetten opgedaan.

Toch zal het niet eenvoudig zijn. Steun van GroenLinks-PvdA of JA21 is niet gratis. De partijen zullen iets terugverlangen. Er moet dus veel worden onderhandeld. Femke Wiersma uitte onlangs op de Grüne Woche haar bedenkingen bij een minderheidskabinet.

Nu het einde van haar zittingsperiode als minister in zicht is, reflecteerde ze op de afgelopen anderhalf jaar. Volgens de bewindsvrouw kan een minderheidskabinet voor deze thema’s ‘heel ingewikkeld’ zijn, omdat steeds opnieuw gezocht moet worden naar stabiele meerderheden.

Wiersma heeft zelf ervaren wat het betekent om op voorhand niet verzekerd te zijn van een meerderheid in de Tweede Kamer. In het extraparlementaire kabinet met PVV, VVD, NSC en BBB waren de vier partijen het eens over hoofdlijnen, maar bleken de meningen over de uitwerking daarvan sterk te verschillen. Tijdens landbouwdebatten waren er enkele opzichtige botsingen tussen Wiersma en haar coalitiegenoten NSC en VVD.

Niet voor niets wijst de minister nu op het belang van een stabiele meerderheid. De formerende partijen doen er goed aan deze opmerking ter harte te nemen om nieuwe stagnatie op urgente landbouwthema’s als stikstof, waterkwaliteit en gewasbescherming te vermijden.