Afrikaanse varkenspest raakt iedere gebruiker van grond

Achtergrond Varkens Ilona Lesscher 24 jan 2026 om 07:32uur

Wanneer steekt Afrikaanse varkenspest de kop op in Nederland? Die vraag houdt velen bezig. Als er een wild zwijn met het virus wordt aangetroffen, gaat het gebied op slot. Al het landwerk stopt en voor dierhouders geldt een vervoersverbod.

Belangenbehartigers roepen boeren op om schade door wilde zwijnen te melden.

Een besmetting van Afrikaanse varkenspest bij een wild zwijn heeft niet alleen gevolgen voor varkenshouders in het gebied. Ook melkveehouders, akkerbouwers en bijvoorbeeld vollegrondsgroentetelers krijgen ermee te maken.

Rondom het geïnfecteerde gebied worden een kernzone en bufferzone ingesteld. De grootte daarvan hangt af van meerdere factoren, waaronder de waterlopen, het wegennet en de gewassen in het gebied. Een belangrijke factor is ook de omvang van de populatie wilde zwijnen.

De maatregelen zijn vastgelegd in de Roadmap Preventie Afrikaanse Varkenspest. Tijdens de evaluatie daarvan (onderaan dit artikel te downloaden) in het najaar van 2025 bleek onder meer dat de wildezwijnenpopulatie in Nederland nog steeds niet goed in kaart is gebracht. Nederland kende officieel twee leefgebieden voor wilde zwijnen: de Veluwe en de Meinweg in Limburg.

Sinds 2024 valt het beheer van wilde zwijnen onder de Omgevingswet. De uitvoering daarvan ligt bij de provincies, die per soort en locatie specifieke regels en faunabeheerplannen opstellen, vaak met een rol voor BIJ12 voor schadeafhandeling. Een aantal provincies heeft nog een nulstandbeleid en andere hebben een nulschadebeleid.

Precieze cijfers onbekend

Volgens BIJ12 telt Nederland enkele duizenden wilde zwijnen. En dat aantal groeit. Precieze cijfers zijn niet bekend. Het aantal wordt ingeschat op basis van afschotcijfers, verkeersongevallen, landbouwschade en informatie van de faunabeheereenheid.

Een van de actiepunten die tijdens de evaluatie naar voren kwam, is dat er meer zicht moet komen op waar in Nederland wilde zwijnen voorkomen. LTO Nederland en de Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV) noemen dat cruciaal om het virus effectief te kunnen bestrijden, mocht het binnen de landsgrenzen opduiken.

Voor populatiebeheer geldt dat dit wordt bepaald aan de hand van de schadegevallen die worden gerapporteerd. De ervaring van LTO Nederland en de POV is dat lang niet alle schade wordt gemeld. In 2024 waren er alleen schademeldingen uit Limburg en Noord-Brabant. De brancheorganisaties roepen grondgebruikers op om alle schade door wilde zwijnen te melden en door te geven aan BIJ12.

• Volg de berichtgeving over Afrikaanse varkenspest op onze overzichtspagina

LTO Nederland en de POV benadrukken dat het aantal leefgebieden moet worden verminderd en dat in gebieden waar nog geen wilde zwijnen zijn een nulstand het uitgangspunt moet zijn.

Ook uiten de belangenbehartigers hun zorgen over het toenemende aantal buitenvarkens. Voor deze houderijvorm bestaat weliswaar een gids met goede praktijken, maar naleving daarvan is niet verplicht. Hierdoor worden adviezen over hygiëne, afschermen en bioveiligheid niet altijd opgevolgd. Dit terwijl een uitbraak van Afrikaanse varkenspest de hele sector treft.

Samenwerken in beheer

LTO Nederland en de Producentenorganisatie Varkenshouderij staan op het standpunt dat door een betere samenwerking tussen grondeigenaren, jagers, loonwerkers, varkenshouders, provincie en terreinbeherende organisaties het beheer van wilde zwijnen doelmatiger kan worden ingericht. Effectief beheer begint bij het tijdig melden van schade en/of naar aanleiding van signalen die jagers krijgen van grondeigenaren. Op basis daarvan kan beleid worden gemaakt. Wilde zwijnen bejagen kost veel tijd. Gemiddeld zijn veertig zituren nodig om één wild zwijn af te schieten. Het is effectiever om tijdens het hakselen van mais te jagen op wilde zwijnen.