Kavelruil met hoge gunfactor maakt speciale overname van bedrijf mogelijk

Aan de keukentafel bij Robin Putman gaat het die middag over koeien, grond en de toekomst van het melkveebedrijf, maar minstens zo vaak over vertrouwen, vriendschap en elkaar helpen. Over boeren die een ander iets gunnen. Het zijn begrippen die als een rode draad door de bijzondere bedrijfsovername lopen.

Het verhaal heeft een tragische voorgeschiedenis. Bijna tien jaar geleden maakte Roland, de zoon van Gerard en Els Milatz, een einde aan zijn leven. Hij was niet alleen de beoogde bedrijfsopvolger, maar ook de jeugdvriend van Robin, die ook opgroeide in het dorp. Zijn vader, afkomstig uit Amsterdam, had zelf graag boer willen worden. Die droom kwam er niet van, maar de liefde voor het boerenleven gaf hij wel door.

Putman leerde melken en hielp op verschillende bedrijven mee. Ook bij de familie Milatz. Toen Roland Milatz overleed, was de bedrijfsopvolging al volop in gang gezet. Vader en zoon zaten in maatschap, er was geïnvesteerd in een nieuwe stal en een woning gebouwd voor beide ouders. Roland Milatz woonde met zijn vrouw en twee kinderen op de boerderij. Alles was gericht op een toekomst die plotseling wegviel.

Putman herinnert zich die middag nog goed. Hij werd gebeld door een broer van Gerard Milatz of hij kon bijspringen bij het melken. Natuurlijk kon dat. En eigenlijk is hij daarna nooit meer weggegaan. ‘Het eerste jaar heb ik gewoon mijn eigen werk aangehouden’, vertelt Putman. ‘Ik deed veel loonwerk met de kraan in Amsterdam. Daarna ging ik hierheen. Melken, wat rommelen in de stal, doen wat er moest gebeuren. Bijna iedere avond was ik hier.’

Veel steun

Gerard en Els Milatz pakten het dagelijkse werk weer op. De koeien moesten tenslotte worden verzorgd en gemolken. Tegelijkertijd kregen ze veel steun uit de omgeving. Soms stonden er vier of vijf mensen gelijktijdig in de melkput. ‘Dan dacht ik weleens: wat staan we hier eigenlijk allemaal te doen?’, herinnert Putman zich. Maar juist die aanwezigheid hielp. Gerard Milatz knikt. ‘Het was heel belangrijk om het te verwerken.’

De boer wil niet dat het verdriet wordt weggestopt. Hij praat er open over, maar blikt nadrukkelijk vooruit. ‘Je moet niet blijven kijken naar wat je nooit kunt bereiken, maar wat nog wel kan.’ Na een jaar kwam Putman vast in dienst. Dat besluit was opmerkelijk snel genomen. Ook zijn toenmalige werkgever werkte zonder problemen mee. Die wist hoe graag hij boer wilde worden. De overstap voelde voor Putman als vanzelfsprekend. ‘En die ritten naar en van Amsterdam heb ik nooit gemist.’

Onderling vertrouwen

Gaandeweg ging de gezondheid van Gerard Milatz achteruit. Steeds meer werkzaamheden kwamen bij Putman terecht. Uiteindelijk nam hij ook het ochtendmelken over. Ondertussen groeide het onderlinge vertrouwen. Milatz hoefde Putman nauwelijks te vertellen wat er moest gebeuren. ‘Als ik bedacht dat er moest worden gemaaid, had hij bij wijze de machine al achter de trekker gekoppeld.’

Na verloop van tijd kwam ook de toekomst van het bedrijf ter sprake. Gerard Milatz was inmiddels op een leeftijd dat hij wilde afbouwen. Zijn andere kinderen hadden geen belangstelling voor de melkveehouderij. Putman wilde niets liever dan doorgaan, maar daarmee was een overname nog niet geregeld. ‘De vraag was niet of Robin het wilde’, zegt Milatz. ‘Dat wist ik. De vraag was hoe we het voor iedereen haalbaar konden maken.’

Eerst spraken Gerard en Els Milatz met hun kinderen, die ook achter de plannen moesten staan. Daarna werd de boekhouder ingeschakeld. Putman trad toe tot de onderneming, maar een volledige overdracht zou nog jaren vergen. Tot de broer van Gerard Milatz, die op het naastgelegen ouderlijke bedrijf boerde, ziek werd en niet verder kon met zijn melkveebedrijf. Putman en Milatz namen onder meer vee en fosfaatrechten over en gingen zijn stal gebruiken voor hun jongvee. ‘Dat ging allemaal behoorlijk snel. En opnieuw dus niet met een leuke aanleiding,’ vertelt Putman.

Ook privé veranderde er veel. De jonge veehouder kreeg een relatie met Marleen Okx, een nicht uit de familiekring die hij al langer kende. Zij kwam geregeld op de boerderij, onder meer vanwege de zorg voor haar oma, de moeder van Els Milatz. Af en toe hielp ze met melken, aanvankelijk vooral om even haar gedachten te verzetten.

Van het een kwam het ander. De twee krijgen een relatie en bouwen sindsdien samen aan hun toekomst op de Kastanje Hoeve. Okx heeft daarnaast haar eigen onderneming in sport- en kickbokslessen en helpt bij activiteiten op de boerderij, zoals het ‘koe knuffelen’. Dat is ooit door Els Milatz opgezet als een neventak met gasten van over de hele wereld. Zo lijken verschillende lijnen in het verhaal samen te komen. Gerard Milatz ziet het met genoegen aan. Hij heeft aan de keukentafel nog wel een advies voor het stel: ‘Laat elkaar een beetje vrij en accepteer elkaar zoals je bent.’

Met de groei van het bedrijf kwam de volgende vraag steeds nadrukkelijker op tafel: hoe kon Putman het daadwerkelijk overnemen? Het ging niet alleen om de gebouwen en de veestapel, maar ook de grondpositie moest worden geregeld. Gerard Milatz had al ervaring met het ruilen en herverdelen van landbouwgrond via de kavelruilorganisatie Stivas. Hij wist dat veel mogelijk is als betrokken grondeigenaren bereid zijn mee te denken.

Betere verkaveling

Via kavelcoördinator Michiel Fontaine ontstond een plan om verschillende percelen en eigendomsverhoudingen opnieuw te bekijken. Het doel was een betere verkaveling, maar ook een constructie die de bedrijfsovername financieel haalbaar maakte.

Putman ging eerst zelf langs bij de betrokken boeren en grondeigenaren. ‘Iedereen kende het verhaal natuurlijk al, maar wilde mijn gezicht laten zien en uitleggen wat we graag wilden. Ook bij mensen die uiteindelijk niet meededen.’ Volgens Gerard Milatz was de bereidheid om mee te werken groot. ‘Iedereen reageerde spontaan met: als Robin het bedrijf overneemt, dan gaan we helpen.’

Opvallend is volgens Putman dat de betrokken partijen onderling overeenstemming bereikten over de grondprijzen, zonder een traject van afzonderlijke taxaties. Bij de kavelruil stootte hij zelf 6,5 hectare af. Daar kwam ongeveer 6 hectare voor terug, grond die het bedrijf eerder huurde en nu in eigendom kreeg. De kavelruil bood bovendien een cruciaal fiscaal voordeel doordat overdrachtsbelasting kon worden bespaard.

Putman is heel positief over de begeleiding door Stivas. Vooral het persoonlijke contact met coördinator Fontaine waardeert hij. ‘Hij is zelf ook boer. Dat praat makkelijk.’ Hoe vanzelfsprekend de samenwerking tussen de boeren soms verloopt, bleek tijdens de uitvoering. Nog voordat alle papieren waren ondertekend, begonnen sommige betrokkenen al met werkzaamheden. De een plaatste een dam, de ander paste iets aan de toegang tot een perceel aan.

Praktische oplossingen

Ook voor de huisvesting van jongvee is met collega’s een praktische oplossing gevonden. Door afspraken over stalruimte, grond en mestplaatsing anders te organiseren, kunnen ze elkaar helpen. ‘Het gaat allemaal op basis van blind vertrouwen’, zegt Putman. De bedrijven blijven zelfstandig, maar werken nauw samen. Bij drukte springen ze bij. ‘Je pakt de telefoon en er komt iemand’, vult Gerard Milatz aan. ‘Andersom doen wij hetzelfde.’

Milatz ziet tot zijn grote genoegen dat Putman het bedrijf vol enthousiasme voortzet. Zelf blijft hij betrokken, hoewel zijn gezondheid grenzen stelt. Hij geniet van de mensen om hem heen en zijn kleinzoon Joep (4) die op het erf rondloopt. Voor Putman zelf is de overname veel meer dan het verwezenlijken van een jongensdroom. ‘Of het voelt of ik Ronald’s plaats heb ingenomen? Eigenlijk sta ik daar nooit zo bij stil. In de stal al helemaal niet, dan ben ik aan het werk. Maar in huis heeft het wel even geduurd voor ik me thuis voelde. Het is allemaal geleidelijk gegaan. En zonder Gerard en Els, hun kinderen, de andere boeren en de begeleiding van Stivas was het anders gelopen. Dat besef ik maar al te goed.’

Gerard Milatz had ook kunnen besluiten om het melkveebedrijf te verkopen en ergens anders te gaan wonen. ‘Maar dan had ik vanaf de zijlijn moeten toezien hoe een ander verderging. Daar had ik helemaal geen zin in. Nu blijft het bedrijf behouden en krijgt Robin de kans om zijn toekomst als melkveehouder vorm te geven. Ondanks de trieste aanleiding heeft het verhaal zo toch een heel mooi vervolg gekregen.’

Bedrijfsgegevens
Gerard (73) en Els Milatz (70), Robin Putman (42) en Marleen Okx (41) zijn melkveehouders in het Noord-Hollandse Beets. Ze hebben 120 melkkoeien en 60 stuks jongvee. Na kavelruil De Ommekeer is de grondpositie van ruim 80 hectare (met 15 hectare huurland) verbeterd. Een belangrijke stap, al blijven er uitdagingen. Zo is de beschikbare grond niet alleen van belang voor de voervoorziening, maar ook voor de krappe mestplaatsingsruimte.