‘Niet alleen boeren, maar ook organisaties moeten veranderen’

De verantwoordelijkheid voor de landbouwtransitie wordt te vaak bij de individuele boer gelegd. Veel boeren en organisaties in de agrofoodsector willen veranderen en zetten al stappen. Toch lopen initiatieven soms vast door de manier waarop organisaties werken en samenwerken. Daarom moeten we ook kijken naar wat organisaties zélf kunnen veranderen om de landbouwtransitie mogelijk te maken.

Verandering is niet nieuw in de landbouw. Wel nieuw is de toenemende urgentie van klimaatverandering en de zoektocht naar duurzame oplossingen. Tegelijkertijd voeren verharding en polarisatie de boventoon. De urgentie vraagt juist om samenwerking en minder versnippering. We moeten elkaars rollen, posities en organisatieculturen beter begrijpen. We hebben elkaar nodig om kennis en kunde te bundelen om belemmerende spelregels te veranderen. Het probleem is niet dat individuen niet willen dat er geen oplossingen zijn. We lopen vast in bestaande werkwijzen, afspraken en systemen die onvoldoende meebewegen. Twee voorbeelden maken dit duidelijk.

Een boer bouwde een serrestal waarin mest en urine worden gescheiden. Samen met zijn vloerleverancier wil hij aantonen dat dit circulaire systeem de stikstof- en ammoniakemissies vermindert. Daarvoor zijn onafhankelijke metingen en accreditatie nodig. Je zou verwachten dat het systeem als geheel wordt beoordeeld. Dat zou één accreditatieproces en enkele tonnen aan kosten schelen. In plaats daarvan worden vier onderdelen afzonderlijk getoetst, met vier keer de kosten. Zo maakt een onnodig ingewikkeld proces innovatie duurder en wordt investeren voor andere boeren minder aantrekkelijk.

Gebiedsofferte

Ook boerencollectieven werken al decennia samen aan agrarisch natuurbeheer. Met hun bedrijfsvoering willen ze bijdragen aan biodiversiteit, waterkwaliteit en minder stikstof- en ammoniakemissies. Met een gebiedsofferte bieden ze gezamenlijk private bijdragen aan publieke opgaven aan. Toch blijkt het lastig om met de overheid collectieve, flexibele en langjarige afspraken te maken. De huidige werkwijze ondermijnt daarmee het vertrouwen dat nodig is voor duurzame samenwerking.

Beide voorbeelden laten zien dat bestaande structuren belemmeren. Natuurlijk moeten ook de landbouwsector en de wet- en regelgeving veranderen. Maar minstens zo belangrijk is de vraag: wat moeten organisaties en samenwerkingsverbanden veranderen om duurzame markten op te bouwen?

Alle organisaties in de agrofoodsector moeten hun procedures kritisch bekijken. Waar belemmeren ze innovatie? Hoe kunnen drempels worden weggenomen? Denk aan het integraal toetsen van agrarische bedrijfssystemen of langjarige afspraken tussen overheden en boerencollectieven over gebiedsoffertes.

Als we verwachten dat boeren hun bedrijfsvoering transformeren, mogen we dat ook van onze organisaties verwachten. De agrofoodsector kan veranderen naar een herstellende landbouw die bijdraagt aan de gezondheid van mens en natuur. Daar bouw ik graag aan mee. Daarom ben ik benieuwd naar jouw ervaring. Wat houdt verandering binnen jouw organisatie tegen? En welke mogelijkheden zie jij om zelf verandering in beweging te brengen?