Recensie: documentaire legt gevoelig debat over Parkinson en gewasbescherming bloot

Jaspers’ zoektocht is dapper, want als presentatrice van het populaire datingprogramma Boer zoekt Vrouw is ze al ruim twintig jaar vertrouwd met de agrarische sector. In haar tweedelige tweedelige documentaire opent ze het gesprek over dit gevoelige onderwerp. Ze vraagt telers hoe zij naar mogelijke gezondheidsrisico’s kijken en gaat langs bij bezorgde omwonenden en onderzoekers.

Neuroloog Bas Bloem van het Radboudumc licht toe wat al bekend is over Parkinson en omgevingsfactoren. Hij wijst op onderzoek naar gewasbeschermingsmiddelen, maar benadrukt ook dat de ziekte verschillende mogelijke oorzaken heeft. ‘Parkinson is gerelateerd aan cocktails van meerdere toxische stoffen.’

‘Optelsom is giftig’

Bloem noemt onder meer luchtvervuiling, PFAS, microplastics en zware metalen. ‘De optelsom is giftig’, stelt hij. Ook genetische aanleg speelt een rol. Een kaart met parkinsongevallen in Nederland laat geen duidelijke concentratie in teeltgebieden zien. Maar volgens de neuroloog betekent dat niet per definitie dat de middelen veilig zijn. Telers gaan er zelf wel van uit dat toegelaten middelen bij correct gebruik veilig zijn voor mens, dier en milieu, omdat toelatingsautoriteit Ctgb deze vooraf beoordeelt op werkzaamheid en risico.

De verhalen van de telers laten verschillende afwegingen zien. Bollenteler Henk Verdegaal vertelt dat zijn vader, oom en tante Parkinson hadden. Zij woonden allemaal op hetzelfde erf, omringd door bollenvelden. Zijn vader, die inmiddels is overleden, raadde Verdegaal aan met het bedrijf te stoppen. ‘Anders eindig je net als ik’, zou hij hebben gezegd.

Economische noodzaak

Na een lange zoektocht naar een fruitteler, wil uiteindelijk Cees Vink aan de opnames meewerken. Deze teler spreekt vooral over de economische noodzaak van gewasbescherming. Akkerbouwer Bertie Steur en groenteteler Roel Bakker vertellen over het gebruik van middelen en benadrukken dat er de afgelopen decennia ook al veel stappen zijn gezet om dit te verminderen.

In de Drentse gemeente Westerveld, waar al jaren discussie is over het middelengebruik in de bollenteelt, komen omwonenden van leliepercelen aan het woord. Twee omwonenden, huisarts Evelien van Soldt en haar partner Rieuwert de Haan, beschrijven de zorgen en spanningen die het onderwerp veroorzaakt. De vele bedreigingen aan hun adres leidden er zelfs toe dat ze verhuizen naar Zweden.

Negatief daglicht

Ook de opstelling van belangenorganisaties krijgt aandacht. De Nederlandse Fruittelers Organisatie (NFO) adviseerde leden via een brief om niet mee te werken. De NFO vreest dat informatie niet klopt en dat de sector in een negatief daglicht wordt gezet. De belangenorganisaties komen zelf niet inhoudelijk aan het woord. Opvallend is verder dat namen van specifieke gewasbeschermingsmiddelen in de uitzendingen worden weggepiept.

De documentaire laat zien hoe verschillende betrokkenen omgaan met wetenschappelijke informatie, praktische belangen en persoonlijke ervaringen. Uit individuele ziektegevallen worden geen conclusies getrokken. Wel maken de twee afleveringen zichtbaar waarom het gesprek over Parkinson en gewasbescherming zowel binnen als buiten de landbouw zoveel losmaakt. Daarmee leveren ze een relevante bijdrage aan een ingewikkeld maatschappelijk debat. Dat maakt deze documentaire het kijken waard.