Opgave IDL-fonds voor veel boeren brug te ver, roep om meer flexibiliteit

Het pleidooi klonk woensdag tijdens een rondetafel in de Tweede Kamer over het IDL. Dat investeringsfonds vraagt bij een financieringsaanvraag om een bedrijfsplan waarbij meerdere doelen integraal worden gerealiseerd. Stikstofreductie vormt daarbij de hoofdmoot naast zeven andere doelen zoals dierenwelzijn, waterkwaliteit, CO2-reductie en biodiversiteit. In de praktijk is dat een fikse opgave.

Reden voor die zware toets bij IDL-aanvragen is dat het fonds wil voorkomen dat boeren in de toekomst bij nieuwe regelgeving opnieuw moeten investeren, legt fondsmanager Rob van Eijck uit.

Lichtere toets

Kamerleden Jan Arie Koorevaar (CDA) en Wim Meulenkamp (VVD) zien desondanks voordelen van een fonds met een lichtere toets. Bijvoorbeeld als het gaat om boeren die een kleinere verduurzamingstap willen maken of projecten waarbij boeren samenwerken op het gebied van waterberging of de productie van groen gas. Dergelijke plannen komen nu niet in aanmerking voor een IDL-financiering.

Gerard Migchels, lid van de commissie die IDL-aanvragen beoordeelt en in het dagelijkse leven praktijkonderzoeker bij de WUR, herkent de vraag om een andere type financiering. ‘Er is een grote groep boeren die minder ver zijn in het verduurzamen van hun bedrijf dan de eisen die wij als IDL stellen. Daar zou ook een financieringsmodel voor moeten komen.’

Rabobank en ABN AMRO, die vaak optreden als co-financier met het IDL, steunen eveneens het pleidooi van CDA en VVD. Een dergelijk fonds zou het behalen van specifieke milieudoelen kunnen versnellen.

Boeren in zonering

Agro-directeur Alex Datema van Rabobank verwacht bijvoorbeeld dat in de melkveehouderij veel boeren zullen investeren in emissiereducerende technologie om de nieuwe stikstofdoelen te halen. Daarbij zou een fonds dat minder hoge eisen stelt als het IDL beter passen. ‘Voor jonge boeren die staan voor een bedrijfsovername en boeren in de zonering die moeten verduurzamen zouden we een IDL-achtig model moeten maken.’

Banken zijn overigens zeer positief over het bestaande IDL. Dat rekent een lage rente van 1 procent en kent een lange aflossingsvrije periode. Daarmee ondersteunt het fonds boeren die een nieuw duurzamer verdienmodel moeten opbouwen wat doorgaans meerdere jaren duurt. ‘Het verdienmodel van bedrijven in transitie is kwetsbaar. Met behulp van het IDL kunnen ze die periode overbruggen’, zegt Pierre Berntsen, directeur agrarische bedrijven bij ABN ARO.

BO Akkerbouw-directeur André Hoogendijk pleit voor een fonds dat beter aansluit bij de akkerbouw. Het IDL is met een focus op stikstofreductie daarvoor minder geschikt. Hij zou graag een soort SDE-regeling zien voor het ondersteunen van afzetketens. Bijvoorbeeld bij de verwerking van in Nederland geteelde granen en eiwitgewassen. ‘Dat kan afzetzekerheid bieden. Onder meer voor boeren die regionaal samenwerken.’

Zekerheid overheid

Een nieuw fonds zou zich moeten richten op maatregelen die de verduurzaming binnen de verschillende agro-sectoren echt kan versnellen, zegt LTO-bestuurder Erik Douma. ‘U zult verstelt staan hoeveel boeren een stap willen zetten als de overheid zekerheid kan bieden’, houdt hij de Kamerleden voor.

Alle sprekers hebben de verwachting dat als er weer vergunningen kunnen worden afgegeven de financieringsbehoefte onder boeren flink zal stijgen. Veel ondernemers hebben plannen, maar die staan al lange tijd stil vanwege het ontbreken van een vergunning.

Lees ook: ‘Geld dat nu ligt te verstoffen, kan duizenden boeren helpen verduurzamen’

Fondsmanager Van Eijck beaamt dat. Voorheen kreeg het IDL zo’n tien aanvragen per maand. Sinds de gerechtelijk uitspraak eind 2024 die intern salderen verbood, daalde dat naar zes. ‘Als de vergunningverlening weer op gang komt dan zal dat weer stijgen’, verwacht hij.