Hoogste rentestand sinds financiële crisis baart zorgen

Er mag dan weer leven in de brouwerij zijn op de agrarische markten zoals aardappelen of uien door een zogenoemde droogteschok, maar ook de financiële markten zijn momenteel in shock. Vooral staatsobligaties met looptijden van tien tot dertig jaar staan in het middelpunt van de belangstelling.

Vorige week veilde het Amerikaanse ministerie van Financiën zowel tienjarige als dertigjarige staatobligaties tegen rentepercentages tot boven de 5 procent. Dat kreeg veel aandacht in de financiële wereld. De snel oplopende tekorten en stijgende rentelasten voeden twijfels over de houdbaarheid van de Amerikaanse staatsschuld. Het tarievenbeleid, het openbare gevecht met de Amerikaanse centrale bank en de militaire uitgaven aan oorlogen in het buitenland maken beleggers bezorgd. Daarom eisen ze ook steeds meer compensatie voor het geld dat ze aan de Amerikaanse overheid uitlenen.

Miljardentekort Verenigde Staten

Eerder presenteerde het Amerikaanse ministerie van Financiën een nooit eerder gezien tekort van 432 miljard dollar (369 miljard euro). Vooral een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof die de regering dwong om onrechtmatig geïncasseerde invoerrechten terug te betalen, speelt hierbij een rol.

Economisch strenger beleid om de begroting gezond te maken en de inflatie te doen dalen lijken niet te worden opgevolgd. Wel heeft het Amerikaanse ministerie van Financiën deze week ingegrepen op de markt omdat het verontrust was door de hoge rente. Dit hielp maar deels. Inmiddels staat de rente op 4,7 procent voor een staatobligatie met een looptijd van tien jaar. Ter vergelijking: het eens zo geplaagde Griekenland in de schuldencrisis betaalt nu ‘slechts’ 3,9 procent.

Frankrijk betaalt prijs

Ook in Europa stijgen de kapitaalmarktrentes van staatsobligaties. Frankrijk springt daarbij het meest in het oog. Hoge schulden, te hoge inflatie en politieke onzekerheid laten de rente stijgen. De rente in Frankrijk is met 4,1 procent de hoogste in Europa.

Ook de rentes in Duitsland en Nederland stijgen naar respectievelijk 3,3 en 3,2 procent. Toch loopt het verschil tussen Frankrijk en Duitsland verder op. Larissa de Barros Fritz, strateeg bij ABN AMRO, verwacht dat het verschil tot een volle procentpunt oploopt. Nu is dat nog ruim 0,7 procentpunt.

Al deze ontwikkelingen gaan ook Nederlandse regering niet voorbij. Met Prinsjesdag op komst is de boodschap helder: er zullen hogere rentelasten komen voor de rijksbegroting en die moeten worden bekostigd.

700 euro per Nederlander

Volgens het Centraal Planbureau (CPB) verslechtert het overheidstekort omdat de inkomsten geen gelijke tred houden met de stijgende uitgaven. Defensie, sociale zekerheid en de rente nemen een steeds grotere hap uit de begroting. Daarmee stijgen de rentelasten voor volgend jaar naar 12 miljard euro, zegt het CPB. Dat betekent dat 1 procent van wat heel Nederland verdient volgend jaar naar rente gaat. Dat is zo’n 700 euro per inwoner, die de belastingbetaler aan de obligatiehouder betaalt. Vijf jaar geleden was dit nog 0,5 procent.

De Amerikaanse federale overheid betaalt overigens bijna 3.000 dollar (2.563 euro) per persoon aan rente. Dan valt die 700 euro bij ons nog mee. Zeker als je naar de staatsschuld kijkt. Voor elke 100 dollar (85,43 euro) die de Verenigde Staten verdienen, geven ze 123 dollar (105,08 euro) uit. In Nederland ligt deze staatsschuldquote met ruim 44 procent van het bruto binnenlands product aanzienlijk lager.