Texel succesvol in aanpak ganzenschade

Ook LTO Noord ziet op het Waddeneiland de druk op landbouwgrond afnemen. De komende jaren moeten uitwijzen of de daling doorzet en de aanpak ook elders toepasbaar is. De ontwikkeling op Texel valt op omdat de schade door ganzen landelijk stijgt. BIJ12, de uitvoeringsorganisatie van de twaalf provincies, keerde in 2025 ruim 92 miljoen euro uit aan tegemoetkomingen voor faunaschade. Watervogels waren goed voor ruim 72 miljoen euro, waarvan 46,4 miljoen euro voor rekening kwam van de grauwe gans. Noord-Holland is koploper van alle provincies met 18,8 miljoen euro schade door grauwe ganzen.

Op Texel gaat die beweging de andere kant op. Bij de jaarlijkse telling werden in piekjaar 2022 nog bijna 20.000 ganzen geteld. Dit jaar waren dat er ruim 8.000, een afname van bijna 60 procent. De getaxeerde schade aan voorjaarsgras daalde in dezelfde periode van ruim 350.000 naar ongeveer 230.000 euro. Ten opzichte van vorig jaar is de schade zelfs meer dan gehalveerd, al zijn de cijfers over 2026 nog voorlopig.

Gebied als geheel

Volgens Laan zit een belangrijk verschil met eerdere vormen van beheer in de gebiedsgerichte aanpak. ‘Ganzen houden zich niet aan perceelsgrenzen. Als ze alleen naar de buren worden verjaagd, lost dat het probleem niet op. Daarom hebben we op Texel het beheer van het gebied als geheel genomen.’

Agrariërs, jagers, terreinbeheerders, Wildbeheereenheid Texel en de FBE werken daarbij samen. Er is kritisch gekeken naar bestaande maatregelen. Zo werd op Texel lange tijd ingezet op nestbehandeling. Toen dat tijdens corona wegviel, bleef de gevreesde groei van de populatie uit. ‘Dat dwong ons om opnieuw naar de feiten te kijken. Dan moeten we bereid zijn om afscheid te nemen van maatregelen waarvan blijkt dat ze onvoldoende bijdragen aan het te bereiken doel’, zegt Laan.

In de praktijk zien boeren inmiddels verschil, stelt voorzitter Dirk de Lugt van LTO Noord-afdeling Texel. ‘Voorzichtig kunnen we stellen dat de druk van het aantal ganzen op vooral grasland in het voorjaar flink is afgenomen. De laatste jaren worden schades beter gemeld en hebben we dus betere data. Desondanks loopt het schadebedrag terug, doordat de schade per melding lager is. Het is afwachten wat de herfst gaat brengen.’

Een belangrijke verandering is de grotere nadruk op afschot van koppels en broedparen in het vroege voorjaar. Daarmee moet vooral de nieuwe aanwas worden beperkt. ‘Het idee daarachter is simpel: als er minder ganzen worden geboren, hoeven we er later ook minder te beheren’, licht Laan toe.

Fonds

De samenwerking kreeg op Texel in 2024 een extra impuls met een fonds van boeren en terreinbeherende organisaties, vertelt De Lugt. Daaruit kunnen jagers een deel van hun kosten vergoed krijgen. ‘We hebben veel jonge jagers met gezinnen. Met dit fonds komen we hen tegemoet, omdat ze een belangrijke dienst leveren aan de landbouw’, vertelt de voorzitter van LTO Noord-afdeling Texel.

De aanpak zorgt ook voor discussie. Vogelbeschermers zijn kritisch over het intensievere afschot en betwijfelen of daarmee een structurele oplossing wordt bereikt. De Lugt: ‘We kunnen niet om de enorme schade heen, voor zowel de landbouw als de natuur. We zullen meer moeten kijken naar het juiste beheer in plaats van alles tot in de eeuwigheid beschermen. Daar zijn uiteindelijk alle vogels beter mee af.’

Weidevogels hebben last

Laan plaatst die discussie eveneens in een breder perspectief. ‘Biodiversiteit gaat niet over één vogelsoort. Ook soorten die last kunnen hebben van grote aantallen ganzen, zoals de grote karekiet en weidevogels, verdienen een plek in die afweging. Bescherming is niet grenzeloos.’

Of de aanpak ook elders kan werken, is volgens de directeur van FBE Noord-Holland geen vanzelfsprekendheid. ‘Wat op Texel werkt, hoeft niet automatisch dezelfde uitkomst te geven in een veenweidegebied of rond een luchthaven.’

De provincie laat daarom drie jaar onderzoek doen naar de ontwikkeling van schade op grasland. Voor Laan blijft het resultaat uiteindelijk bepalend. ‘We moeten blijven onderzoeken wat werkt, stoppen met wat niet werkt en vervolgens ook bereid zijn daarnaar te handelen.’