Alle hens aan dek door kurkdroge zomer

De waterschappen en Rijkswaterstaat bereiden zich voor op verdergaande maatregelen, met name om de verzilting in West-Nederland te beperken. ‘Dat de rivierstanden zo vroeg in het jaar zo laag zijn, geeft nu al belemmeringen’, zegt woordvoerder Jane Alblas van de Unie van Waterschappen. ‘Daarom schaalden we op 16 juli de Klimaatbestendige Wateraanvoer, ofwel KWA, op naar de maximale capaciteit.’

Via een schakeling van sluizen van drie waterschappen in West-Nederland wordt meer zoet water via het Amsterdam-Rijnkanaal naar het westen geleid. ‘Zo kunnen we meer tegendruk geven aan zilt of brak water vanuit de Noordzee’, legt Alblas uit. ‘Binnen de agrarische sector hebben vooral kwetsbare sectoren, zoals de bollenteelt en boomkwekerij, daar profijt van. Het KWA-systeem bestaat pas enkele maanden. Dat we dit nu al moeten inzetten, is wel tekenend.’

Geen gouden bergen

Naast de verminderde aanvoer van zoet water door de lage rivierstanden, stellen waterschappen lokaal steeds meer onttrekkingsverboden in. ‘Die zijn in eerste instantie bedoeld om kwetsbare natuur te ontzien’, verduidelijkt Alblas. Met name in het zuidwesten is in de afgelopen maand weinig neerslag gevallen. ‘Hoge zandgronden hebben als een van de eerste gronden veel last van de droogte. Waterschappen voeren gesprekken met de boeren in die gebieden. We doen alles wat we kunnen en mogen.’

Maar gouden bergen kan de Unie van Waterschappen de boeren niet beloven. Alblas stelt dat de waterschappen tegen de grenzen aanlopen van wat er met het bestaande watersysteem mogelijk is. ‘We hebben aan alle beschikbare knoppen gedraaid. We moeten dus anders kijken naar hoe we met het veranderende klimaat omgaan. Zowel aan de vraag- als aanbodkant van zoet water. Denk aan zilte teelten en een optimale bodemconditie.’

Aan de aanbodkant is het volgens de woordvoerder een grote uitdaging om veel meer water te bufferen. ‘Gek genoeg valt er meer neerslag dan ooit, maar die komt in pieken. En je wil wateroverlast zoals vijf jaar geleden in Limburg voorkomen. Dus moet je heel lokaal en op je eigen bedrijf de waterkringloop proberen te sluiten. Ook in het zuiveren van rioolwater ligt een deel van de oplossing.’

Tot die tijd is het alle hens aan dek. Waar boeren en tuinders op veel plekken in Nederland nog naar een haspel kunnen grijpen, hebben veel Zeeuwse ondernemers die mogelijkheid niet. Met name op Schouwen-Duiveland, dat volledig is omringd door zout water, kleuren de kaarten met neerslagtekorten en grondwaterstanden vuurrood. De grassen en gewassen moeten het zien te rooien met vocht van boven. Maar het neerslagtekort tikte eind vorige week in Zeeland al de 300 millimeter aan en komt daarmee akelig dicht bij het record van horrorjaar 1976.

De situatie wordt met de dag nijpender, constateert Kees van Westen, akkerbouwer en afdelingsvoorzitter van ZLTO Agrarisch Schouwen-Duiveland. ‘Praktisch alle gewassen doen nu wel een jasje uit. Uien telen gaat hier eigenlijk niet meer. We worden ook nu weer met de neus op de feiten gedrukt: het wordt elk jaar minder. Ook pootgoed en vroege aardappelrassen leggen op Schouwen met dit weer langzaam het loodje.’

Bassins leeg

Niet dat de agrarische sector op de Zeeuwse eilanden lijdzaam toekijkt hoe de gewassen het onderspit delven. Sommigen hebben het geluk dat ze nog grondwater kunnen oppompen uit een diepe zoetwaterbel, anderen hebben bassins om het opgevangen regenwater in droge perioden te kunnen inzetten.

Lees ook: LTO: droogte is nu geen rampscenario, maar kan het wel worden

Maar die laatste troef lijkt inmiddels ook uitgespeeld. Van Westen: ‘De meeste bassins zijn bijna leeg. Daarnaast is het een druppel op een gloeiende plaat. Net zoals drainage en druppelirrigatie. Dat kun je niet op al je percelen doen.’ De echte oplossing ziet de akkerbouwer in een robuuste zoetwateraanvoer. De provincie wil het Grevelingenmeer zoet maken als bron voor drink- en beregeningswater.

Een minder tijdrovende klus is de aanleg van een zoetwaterleiding vanuit het Schelde-Rijnkanaal naar Schouwen. ‘Dat is pure noodzaak voor de akkerbouwers hier. Er worden stappen gezet, maar uiteindelijk gaat het over de muntjes’, aldus Van Westen.