Sprongen maken voor groei in biologische markt

De ambitie van de overheid is stevig: in 2030 moet 15 procent van het landbouwoppervlak voor biologische landbouw worden gebruikt. ‘Dat is een serieuze oppervlakte’, benadrukt gespreksleider Jetze Kempenaar op de BioVelddag in Lelystad. Een groot knelpunt in de groeiambities is de afzet. Voor een deel ligt de uitblijvende groei aan het grote prijsverschil tussen gangbaar en biologisch. Kempenaar illustreerde dit aan de hand van zuivel. ‘Het prijsverschil tussen biologische en gangbare zuivel is 40 procent. Dat gat moeten we zien te dichten.’

Volgens Quirine de Weerd moet je het probleem rond de afzet niet bij de klant neerleggen. ‘Het is de supermarkt die de keuze moet maken voor de klant. We moeten het systeem zo inrichten dat de consument vanzelf de goede kant op gaat’, stelt de directeur Duurzame landbouw en Natuur van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). De Weerd heeft eerder lange tijd in de retail gewerkt.

Als ervaringsdeskundige in de wereld van de supermarkt weet ze dat de groei van het biologische areaal in balans moet zijn met de markt. ‘De consument moet biologische producten willen. Maar hoe zorg je daarvoor?’ Een mogelijkheid daartoe is het via regelgeving afdwingen. In het Verenigd Koninkrijk is wetgeving aangenomen over aanbiedingen voor light-producten. Dat heeft de afzet gestimuleerd.’

De stikstofmaatregelen die het kabinet daags voor het symposium afkondigde, sluiten aan bij deze gedachte. Ook het kabinet wil de markt in beweging brengen. Supermarkten en andere ketenpartijen moeten uiterlijk in 2027 harde afspraken maken over een grotere afzet van biologische producten. Lukt dat niet, dan dreigt wetgeving. Ook wil de overheid zelf meer biologisch voedsel inkopen.

Niet meer wegkijken

De Weerd juicht deze ontwikkeling toe. ‘Supermarkten kunnen nu niet meer wegkijken, ook zij moeten hun bijdrage leveren.’ Ze ziet de maatregelen als een uitgestoken hand richting de biologische sector. Al moet ook het systeem veranderen, geeft ze aan. ‘Zolang de retail meer verdient op ongezond voedsel, zal er niets veranderen.’

Het is aan de hele keten om die uitgestoken hand te grijpen. Zo zal de sector zelf ook het een en ander moeten doen om een grote sprong voorwaarts te kunnen maken, vindt Kempenaar. ‘De sector mag zich daarbij best wat steviger profileren. Misschien is de sector soms nog te lief. We moeten agressiever zijn in onze communicatie en marketing.’ De Weerd is het daarmee eens: ‘De biologische sector moet met de vuist op tafel slaan; laat maar zien wat je doet en dat je leveringszekerheid kunt bieden.’

Tijdens het symposium gaven enkele groeiende initiatieven tekst en uitleg over hun strategie. Het vraagt hard werken, maar soms ook een dosis geluk, blijkt uit het verhaal van Marieke Lameris van Lekker Lupine. Plant Protein Forward is een initiatief van Rabobank, FoodValley en de provincies, gericht op het stimuleren van de consumptie van plantaardige eiwitten van Nederlandse bodem. ‘Dankzij de samenwerking met Plant Protein Forward konden we lupine laten malen bij een groot bedrijf. Met het meel in handen gingen veel deuren open.’

Duurzame graanketen

Een ander voorbeeld van het vergroten van afzetkansen is het Graanschap. Wat begon met een paar hectare tarwe op Schokland is uitgegroeid tot een duurzame, transparante keten voor biologisch brood, dat nu verkrijgbaar is in supermarkten door heel Nederland. ‘De uitdaging was om de bakker en de teler bij elkaar te krijgen’, aldus oprichter Eva Jansen. ‘De afstand tussen die partijen was groot.’

Lees ook: Doel van 15 procent biologisch in 2030 is nog buiten bereik

Dankzij de aansluiting bij een pilot van Albert Heijn was er ruimte voor opschaling. ‘We gingen ineens van één teler naar twaalf en inmiddels zitten we op veertig, goed voor 2.000 ton’, licht Jansen toe. ‘En er is ruimte voor groei. Iedereen die omschakelt en wil aansluiten kan zich bij ons melden. De afzet via Albert Heijn biedt ruimte voor meer telers.’

Eko-Holland bundelt via Melk op Maat het aanbod van biologische melk voor afzet naar de supermarkten. De naam geeft precies aan waar de kracht van de coöperatie ligt, aldus bestuurslid Klaas-Jan Bruins. ‘We hebben veel melk kunnen bundelen, en deze bieden wij op maat aan bij de fabriek.’ Alle partijen erkennen dat de stap naar groei van marktruimte een uitdaging is. ‘Wij geloven dat biologische zuivel niet alleen beschikbaar moet zijn voor een kleine groep consumenten, maar voor iedereen die bewust wil kiezen’, aldus Bruins, die de retail oproept om biologische producten meer te promoten en beter te positioneren.

Maar volgens zijn compagnon Symen Wijna ligt er ook een rol voor de overheid. ‘Stabiele regelgeving is essentieel om biologische boeren overeind te houden.’ Als voorbeeld verwees hij naar een btw-verlaging voor biologische producten. ‘Dat zal een sneeuwbaleffect geven.’ Jan Groen van Green Organics riep op tot ketensamenwerking. ‘Niemand kan het alleen, je hebt samenwerkingsverbanden nodig. En een politiek bestel dat vooruit durft te kijken. Een scope van minimaal twaalf jaar. Als er geen focus is op een verandering van het systeem, gaan we er niet komen.’

Groei van het areaal biologische landbouw neemt af
Het areaal biologische landbouw is vorig jaar met bijna 2.570 hectare gegroeid, tot 86.900 hectare, blijkt uit de BioMarktMeter. Die toename is minder dan de gemiddelde jaarlijkse groei sinds 2015 van 4.000 hectare. Sinds 2015 groeit de oppervlakte biologische landbouw in Nederland met 6,4 procent per jaar; vorig jaar was dat ‘slechts’ 3 procent. Het areaal biologisch is het grootst bij grasland en voedergewassen, met ruim 66.300 hectare. Op enige afstand volgen de akkerbouwgewassen, met bijna 16.500 hectare.
Friesland is de provincie met de grootste oppervlakte biologische cultuurgrond: 12.500 hectare. Op de tweede plaats komt Flevoland, met bijna 12.100 hectare. In die provincie is wel een lichte daling waarneembaar (-560 hectare). In Friesland daarentegen is het areaal biologisch tussen 2024 en 2025 met bijna 500 hectare gegroeid. Het aandeel biologische gewassen is in 2025 met bijna 14 procent wel weer het grootst in Flevoland. In Gelderland nam de oppervlakte biologisch in de laatste jaren ook toe tot ruim 11.000 hectare in 2025. De sterkste toename tussen 2024 en 2025 vond plaats in Drenthe met 600 hectare en in Zuid-Holland met ruim 500 hectare.