‘Productierechten komen meer onder druk’

Column Politiek Nico Bouwman 14 jul 2026 om 11:00uur

Vorig jaar was er veel te doen over de afroming van pluimvee- en varkensrechten. De handel lag daardoor lange tijd zo goed als stil en veehouders werden behoorlijk onrustig. Heel begrijpelijk natuurlijk. Eind vorig jaar werd de afromingsregeling toch weer ingetrokken. De rust leek wedergekeerd onder pluimvee- en varkenshouders. Begin dit jaar presenteerde het kabinet-Jetten het coalitieakkoord. Mij viel direct iets op: de afroming van productierechten lag weer op tafel.

‘Wanneer een bedrijf overgaat naar een nieuwe eigenaar buiten de familie, dan worden productierechten afgeroomd’, zo schreef het kabinet. ‘Kalveren en geiten gaan ook onder productierechten vallen’, zo las ik vervolgens. Maar wat mij nog het meest verbaasde, was dat de generieke korting weer in beeld kwam. En dit keer voor een heel ander doel dan grip op de mestproductie.

Het kabinet schreef dat er wordt gekort op productierechten wanneer het stikstofdoel van 2035 niet wordt gehaald. Toen ik de recente Kamerbrief van landbouwminister Jaimi van Essen over stikstof las, zocht ik snel naar dit onderwerp. Ik vind de stikstofmaatregelen ook interessant, maar dat is niet mijn expertise. Productierechten komen wel vaak voor in mijn praktijk, vooral na controles door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.

‘Op basis van cijfers over het tweede kwartaal van 2026 van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over de mestproductie, zal het kabinet in augustus besluiten over het opnieuw introduceren van afroming van varkensrechten die buiten familieverband worden verhandeld’, staat in de brief. Afroming lijkt voor pluimveerechten niet aan de orde, volgens Van Essen, afgaande op de eerste kwartaalcijfers van het CBS.

Wat mij het meest verbaasde, was dat de generieke korting weer in beeld kwam. En dit keer voor een heel ander doel dan grip op de mestproductie

Nico Bouwman, advocaat agrarisch recht

Ik vind het een opmerkelijke keuze om productierechten in te zetten voor het halen van de stikstofdoelen. Hoe dit precies gaat werken, is nog afwachten. Naar mijn mening is hiervoor een wetswijziging nodig en de minister hint hier ook op: hij kondigt aan de juridische basis van de huidige stelsels van productierechten te ‘verbreden’. Daarbij zal het ongetwijfeld verder worden toegelicht. Maar is dit niet het uithollen van een natuurvergunning via de achterdeur van productierechten?

Het is nog een beetje luchtfietsen, maar ik zat er al verder over na te denken. Stel dat het stikstofdoel niet wordt gehaald, dan zou de overheid generiek kunnen korten. Dat is vanuit de overheid gezien heel efficiënt, maar het voelt toch wat raar. Zou je dan een geldige natuurvergunning kunnen houden voor bijvoorbeeld honderd koeien, maar door de korting terug moeten naar negentig?

Lees alle berichtgeving over de stikstofaanpak op onze themapagina