Rijk en provincies maken afspraken om grutto beter te beschermen

Ongeveer 80 procent van de Noordwest-Europese gruttopopulatie broedt in Nederland. Het aantal broedparen is in de afgelopen tientallen jaren gedaald van ongeveer 100.000 naar minder dan 30.000. Nederland is wettelijk verplicht om weidevogels en de plekken waar ze broeden goed te beschermen. De Europese Commissie heeft Nederland daarop aangesproken.

Het nieuwe afsprakenkader moet de uitvoering van het Aanvalsplan Grutto versnellen. De aanpak richt zich op 35 kansrijke gebieden van minimaal 2.000 hectare. In elk gebied moet minstens 1.000 hectare optimaal worden ingericht en beheerd voor de grutto. Volgens het Rijk en de provincies is de kans op herstel daar het grootst.

Landbouwminister Jaimi van Essen noemt de afspraken een belangrijke stap. Hij stelt dat provincies, boeren en andere betrokken partijen met duidelijke afspraken en langdurige zekerheid beter in staat zijn om maatregelen te nemen voor het behoud van de grutto.

Waterbeheer

In het akkoord is afgesproken dat provincies meer regie krijgen. Zij moeten voor elk leefgebied een uitvoeringsprogramma maken. Verder willen het Rijk en de provincies maatregelen voor waterbeheer, agrarisch natuurbeheer en predatiebeheer beter op elkaar afstemmen. Ook moet het makkelijker worden voor boeren om langjarige beheercontracten af te sluiten via de regeling Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb). De uitvoering van de plannen gebeurt samen met waterschappen, agrarische collectieven, boeren, terreinbeheerders en andere gebiedspartners.

Voor agrarisch natuurbeheer stelt het Rijk jaarlijks ongeveer 200 miljoen euro extra beschikbaar. Een groot deel van dit geld gaat naar gebieden waar de grutto voorkomt. Provincies kunnen daarnaast extra financiering aanvragen voor de uitvoering van het Aanvalsplan Grutto, bijvoorbeeld voor gebiedsontwikkeling en langdurige afspraken met boeren.

Kritiek

De Vogelbescherming en BoerenNatuur, de vereniging van de 39 agrarische collectieven in Nederland, zijn kritisch op de plannen. Ze wijzen erop dat de afspraken nergens toe verplichten. Ook bieden ze geen zekerheid voor de boeren die willen meewerken en dus ook niet voor de grutto.

Op papier lijken deze afspraken hoopgevend, stelt de Vogelbescherming in een reactie. ‘Ze laten zien dat de overheid het probleem erkent en ziet dat het anders moet. Maar mooie woorden zijn niet genoeg. Voor de grutto telt uiteindelijk maar één ding: wat er echt verandert in het veld. En daar gaat het mis.’

Om hun land gruttovriendelijk te maken, moeten boeren vaak op een andere manier gaan werken: met hogere waterstanden, door later te maaien en het land minder intensief te gebruiken. Dat vraagt niet alleen betrokkenheid, maar ook financiële zekerheid, vindt de Vogelbescherming. ‘Ze moeten er zeker van zijn dat deze manier van werken op de lange termijn mogelijk is en genoeg geld oplevert. De afspraken geven deze zekerheid niet.’

Daarnaast vraagt het Aanvalsplan Grutto behoorlijk wat van de provincies en is met deze afspraken niet duidelijk of en hoe zij de uitvoering ervan kunnen betalen. ‘De afspraken die er nu liggen, verplichten bovendien nergens toe en bevatten te weinig harde garanties om het verschil te maken. En dat kunnen we ons nu niet meer veroorloven’, vindt de Vogelbescherming.

Verdienmodel

Ook BoerenNatuur uit zorgen over het afsprakenkader. Daarin worden verschillende instrumenten genoemd, maar een concreet en structureel verdienmodel voor boeren ontbreekt nog. Ook marktinstrumenten en ketenbijdragen blijven buiten beeld, vindt de organisatie.

De collectieven benadrukken het belang van uitvoerbaarheid. Dat vereist onder meer concurrerende vergoedingen, een bedrijfstoeslag bij een groter aandeel zwaar beheer, voldoende ruimte voor gebiedsgericht maatwerk en een effectieve aanpak van predatiebeheer. Ook pleit de organisatie voor goede afstemming tussen agrarisch natuurbeheer en natuurbeheer door terreinbeheerders.

BoerenNatuur waarschuwt dat moet worden voorkomen dat de sterke focus op de grutto de benodigde inzet voor andere doelsoorten, waaronder akkervogels, verdringt. De organisatie vindt ook dat de collectieven een sleutelrol spelen in de uitvoering van het ANLb. Zij zijn er tot nu toe onvoldoende betrokken bij geweest. Ook hun rol bij de verdere uitwerking is onvoldoende uitgewerkt, vindt de organisatie.