Groen gas biedt boeren kansen, maar kabinet wil veel te snel

Het kabinet heeft grote ambities met groen gas dat moet worden geproduceerd uit hernieuwbare bronnen zoals mest, gft-afval en reststromen uit de landbouw en voedselindustrie. Het moet bijdragen aan het vergroenen van de energievoorziening en Nederland minder afhankelijk maken van geopolitieke onrust die de gasprijzen sterk volatiel maken.

Op dit moment is slechts 1 procent van verbruikte gas in Nederland van hernieuwbare bronnen tegen 60 procent bij elektriciteit.

Gegarandeerde afname

De bijmengplicht moet gelden vanaf 2027 voor alle gas- en energieleveranciers. Dan moet 1 procent van het gasgebruik door huishoudens bestaan uit groen gas. Richting 2035 moet dat oplopen naar 6 procent. De wettelijke verplichting moet een gegarandeerde afname op gang brengen en daarmee een nieuw verdienmodel vormen voor bijvoorbeeld boeren met een vergister.

Voor de ambities van het kabinet moet de mestvergisting in Nederland opschalen van de huidige 5 procent naar 50 procent van het totale mestvolume (ca. 30 miljoen ton mest).

De beleidsmakers zien daarin voor de land- en tuinbouw grote koppelkansen. Zo kan het 3,8 megaton CO2-equivalenten aan broeikasgasreductie – vooral methaan – besparen en 14.000 ton ammoniakreductie opleveren in de stallen en bij het uitrijden. Daarnaast kan het residu uit de vergisters worden opgewerkt tot renure en kan er schone CO2 worden afgevangen voor gebruik in de glastuinbouw.

Zorgen over vergezichten

Ondanks deze veelbelovende vergezichten uiten organisaties van boeren en tuinders hun zorgen. In een gesprek met de Tweede Kamer donderdagmiddag kregen zij daarbij steun van andere partijen rond dit dossier.

Beleidsadviseur Erwin Haveman van LTO pleit er bij de politiek voor om eerst de productie van groen gas op gang te brengen alvorens met een bijmengplicht te komen. Hij wijst erop dat vergunningaanvragen voor de bouw van vergisters allemaal vastlopen. Het stikstofslot is een groot obstakel, maar ook het bestuurlijke en maatschappelijke draagvlak in sommige regio’s.

LTO heeft ook weinig vertrouwen in voorgespiegelde verdienmodel door de bijmengplicht. Deze geldt tot 2035 en daarna verwacht de regering dat de markt vanzelf haar werkt doet en de vraag naar groen gas hoog blijft. Haveman betwijfelt dat en geeft de voorkeur voor subsidies uit de SDE++. ‘Dat is effectiever en geeft de boer voor 15 jaar financiële zekerheid.’

Extra waarborg

Hij wordt hierin gesteund door de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) en onderzoeksbureau CE Delft. ‘Ondernemers investeren niet omdat de overheid iets hoopt, maar omdat het vastligt in de wet’, zegt NVDE-voorzitter Olof van der Gaag. ‘Bied die extra waarborg aan ondernemers.’

Cor Leguijt, themaleider Schone Gassen bij CE Delft, ziet de bijmengplicht als belangrijke ondersteuning van het verdienmodel. ‘Voor veel sectoren is groen gas de goedkoopste manier om klimaatneutraal te worden. Maar de SDE++ alleen biedt onvoldoende trekkracht op investeerders. Een vraag creëren bij gasleveranciers door een bijmengplicht is de beste manier om dat te versterken.’

Grote kostenpost

De glastuinbouw is een sector waarvoor de bijmengplicht een grote extra kostenpost gaat betekenen. Ondanks de kansen die het biedt, roept Adrie Bom-Lemstra, voorzitter van Glastuinbouw Nederland, de politiek op dit slim te regelen.

Mede omdat de glastuinders ook vanuit het nieuwe Europese emissiehandelssysteem ETS-2 met extra kosten worden geconfronteerd, stapelen deze met de bijmengplicht nog verder op. Op huishoudniveau zal een kuub (gemengd) gas uiteindelijk zo’n 9 cent meer gaan kosten. Glastuinbouw Nederland becijfert de kostenpost voor de sector op 181 miljoen euro per jaar vanaf 2032.

‘De betaalbaarheid hiervan is een enorme zorg. En dat terwijl het gasverbruik in de kassen door verduurzaming alleen maar afneemt. Telers opereren op een Europese markt waar deze kostenstijging maar beperkt valt door te berekenen’, zegt Bom-Lemstra in het gesprek met de Kamer.

Risico stilvallen WKK’s

Een ander risico dat meespeelt is dat warmtekrachtkoppeling-installaties (wkk’s) bij tuinders stil komen te staan omdat de kosten daarvoor te hoog worden. Deze zijn van groot belang voor het stabiliseren van het Nederlandse stroomnet, omdat ze flexibel kunnen worden ingezet.

Van der Gaag van de NVDE drukt de politiek op het hart om dergelijke ongewenste gevolgen te compenseren voor ondernemers. ‘Wees daarin ruimhartig. De gevolgen van klimaatverandering en het stikstofprobleem zijn ook niet gratis.’

Lees ook: Financiering mestvergister blijft nog te vaak buiten bereik boer

‘Maak een slimmere verbinding tussen een boer die vergist en een glastuinder’, zegt Bom-Lemstra, ‘Maar niet via een bijmengplicht die de concurrentiepositie verslechtert en het stroomnet instabieler maakt.’