Zeespiegelstijging maakt Nederland zouter en natter: pompen onvermijdelijk

Dat blijkt uit een impactanalyse van de zeespiegelstijging. Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat meldt de uitkomsten van dit zes jaar durende onderzoek aan de Tweede Kamer.

Volgens het onderzoek raakt de balans tussen zoet en zout water steeds verder verstoord. Tot ongeveer een halve meter zeespiegelstijging komt het tekort aan zoetwater vooral door droogte en minder aanvoer via rivieren. Daarboven speelt de zee een steeds grotere rol.

Onvermijdelijk zouter

Het zoute water dringt dan verder de rivieren binnen en komt via de bodem als kwel omhoog in sloten en polders. Om deze verzilting tegen te gaan is steeds meer rivierwater nodig, terwijl juist die aanvoer afneemt. ‘Het water wordt onvermijdelijk zouter, waardoor aanpassing van het landgebruik nodig is’, concludeert de minister.

Deze verzilting heeft gevolgen voor landbouw en natuur. Boeren zullen zich moeten aanpassen, bijvoorbeeld met andere teelten of andere vormen van waterbeheer.

Ook de afvoer van overtollig water komt onder druk te staan. Nu kan Nederland dat vaak nog vanzelf naar zee laten stromen. Maar al bij minder dan 0,5 meter zeespiegelstijging raakt die natuurlijke afwatering verstoord. Daardoor zijn vaker pompen nodig om water weg te krijgen.

Volledig afhankelijk

In de toekomst wordt Nederland daar zelfs volledig afhankelijk van. Het steeds vaker inzetten van pompen is nodig om wateroverlast te voorkomen, maar ook om te voorkomen dat zout zeewater via sluizen het land binnendringt.

Deze problemen zullen zich stapsgewijs en bij verschillende belangrijke sluizen gaan voordoen. Rond 0,4 meter stijging van de zeespiegel gebeurt dat al bij de sluizen in IJmuiden, tussen 0,8 en 1 meter bij de Afsluitdijk, rond 1,5 meter bij de Krammersluizen en vanaf ongeveer 2,5 meter bij Bath in Zeeland.

De gevolgen van zeespiegelstijging bouwen zich geleidelijk op. De studie kijkt niet naar jaartallen, maar naar stijging van de zeespiegel. Wanneer die niveaus worden bereikt, hangt af van hoe snel het klimaat verandert. Wel is duidelijk dat de eerste knelpunten al bij minder dan een halve meter stijging optreden, terwijl bij grotere stijgingen ingrijpende maatregelen nodig zijn.

Beter verdelen

De overheid ziet verschillende manieren om de problemen te beperken. Zo wordt gewerkt aan het beter verdelen en opslaan van zoetwater, bijvoorbeeld in het IJsselmeer, regionale maatregelen tegen verzilting en aanpassing van landgebruik, zoals zoutbestendige gewassen in de landbouw.

Toch is het volgens de minister niet mogelijk om overal het huidige niveau van zoetwater vast te houden. Aanpassen aan zouter water wordt onvermijdelijk. Voor de lange termijn zijn grotere keuzes nodig, bijvoorbeeld over hoe Nederland zich beschermt tegen de zee en hoe het watersysteem wordt ingericht.

Die besluiten vragen jaren voorbereiding en raken ook ruimtelijke keuzes, zoals waar gebouwd kan worden. Het kabinet concludeert dat Nederland de gevolgen van zeespiegelstijging nog lange tijd aan kan, maar alleen als het land zich tijdig aanpast.