‘De sector heeft enorm veel innovatiekracht’

Op uitnodiging van Greenport Duin- en Bollenstreek verzamelden geïnteresseerden zich op een woensdagavond bij het demoveld in het Zuid-Hollandse Hillegom. Ze lieten zich bijpraten over de praktijkproeven met duurzame bollenteelt. Dit is het derde jaar voor het veld. Waar eerder tulpen en narcissen aan de beurt waren, groeien er dit jaar hyacinten.

Na wat natte weken begon de bijeenkomst onder een gelukkig gesternte: er stond een straffe en frisse wind, maar het bleef droog. De organisatie kreeg zoveel aanmeldingen dat ze twee sessies moest houden om alle belangstellenden goed te woord te kunnen staan.

Bestuurder Klaas Hogervorst van Greenport Duin- en Bollenstreek benadrukte het belang van de bijeenkomst, om de bollenteelt positief onder de aandacht te brengen en in gesprek te gaan met de bewoners van de bollenstreek. ‘Studenten, telers en onderzoekers testen hier hoe we duurzamer kunnen telen op een praktische en werkbare manier.’

Veel innovatiekracht

Het mooie van deze sector is volgens Hogervorst dat er ‘enorm veel innovatiekracht, kennis en nieuwsgierigheid’ in zit. 'Telers ontwikkelen steeds zelf machines, verbeteren processen en zoeken naar manieren om efficiënter, schoner en duurzamer te werken. Dit demoveld is onderdeel van die beweging.’

Volgens sectorvereniging KAVB is de milieubelasting van de sector met 85 procent teruggedrongen in de afgelopen decennia, stelt Hogervorst. ‘Ik ben zelf gaan rekenen op basis van de onderzoeken, ging veertig jaar terug en kwam tot mijn verbazing zelfs boven 95 procent uit. Dat moet toch positieve effecten geven op de bodem, het oppervlaktewater en de biodiversiteit.’

Ook wat de fauna betreft kwam Hogervorst met positieve data: ‘Bepaalde vogels gedijen hier bovengemiddeld goed ten opzichte van de rest van Nederland. We bouwen aan een gezond ecosysteem.’

De bezoekers gingen in groepen met een van de specialisten, onder wie onderzoeker Anne Marie van Dam van Kennisplatform Duurzame Bollenstreek, mee naar het demoveld. Op één veld wordt alleen gespoten als het niet anders kan en op het tweede nooit, legt Van Dam uit. ‘We moet de plaagdieren natuurlijke vijanden geven. Dat proberen we door de slootkant te verschralen en daar bloemen te zaaien.’

Aan de andere kant van het tweede veld staat een gemengde haag met vijf plantsoorten, precies tussen het eerste en tweede veld in. Van Dam: ‘We hebben die haag geplant om natuurlijke vijanden aan te trekken. We meten op diverse plekken van de slootrand wat we daar aantreffen en welke resultaten we behalen. Hetzelfde doen we op verschillende afstanden van de haag.’

Druk van plaaginsecten

Daarnaast wordt gekeken naar de impact op de teelt. ‘De druk van plaaginsecten neemt toe. Dat kan ook nadelige gevolgen hebben voor de teelt’, aldus Van Dam. Het idee is dat er evenwicht ontstaat in het ecosysteem rond het demoveld.

‘Natuurlijk kun je hier niet alles nabootsen. Toch ontdekken we telkens nieuwe dingen’, geeft de onderzoeker aan. Zo doen HAS-studenten metingen met potvallen in de grond voor kruipende insecten en plakvallen voor de vliegende.

‘De studenten vonden vanmiddag veel kleine dikkaken. Dat zijn spinnetjes die zich voeden met bladluis’, licht Van Dam toe. ‘Aan de ene kant goed nieuws dat er een natuurlijke vijand opduikt, maar misschien zit die dikkaak er juist wel omdat er veel bladluis in de haag zit en het dus een bron van plaagdieren is. Dat moeten we onderzoeken.’

Hopen op financiering

Tegelijkertijd kruipen de onkruiden uit de haag het veld op. Zo komt hier winterpostelein sterk op. ‘Zeker als de voedselvoorziening goed is, kan dit concurreren met het gewas’, weet de onderzoeker. ‘Dat remt kwekers om vlak bij hun veld een haag te zetten. Maar we blijven zoeken naar de balans. We hopen op financiering om het demoveld ook de komende jaren op te zetten.’

Bollenteler Henk Verdegaal in Noordwijkerhout is ook verbonden aan het project. ‘Het is een beetje een speeltuin’, vindt hij. ‘Hier test ik methodes die ik anders nooit zou inzetten.’ Hij teelt op ruggen in plaats van bedden. ‘Wij kozen hiervoor om mechanisch onkruid te kunnen verwijderen met een ruggenschoffel of wiedeg.’ En daarvoor is ruimte nodig tussen de bollen.

‘Het is wel ontzettend arbeidsintensief’, erkent de teler. ‘We hebben zes keer geschoffeld tot de bollen daar te groot voor werden en we moesten overstappen op de eg. Daar hebben we tot nu toe veertien keer mee gereden. Serieus veel werk, maar over het resultaat ben ik best tevreden. Het is relatief schoon.’

Een risico is dat hyacinten last hebben van kou. In de gangbare teelt dekt Verdegaal deze af met stro, maar in ruggen kan de kou er goed bij. ‘Aan de andere kant staan we met de rug tegen de muur als het gaat om onkruidbestrijdingsmiddelen, dus het is interessant om te zien hoe dit zich ontwikkelt.’

Hyperefficiënt

Een voordeel is de gift van water en stikstof met slangetjes door de ruggen. Verdegaal: ‘We kunnen nu precies geven wat de planten nodig hebben. Normaal kan kunstmest met een goede regenbui zo wegspoelen. Of het regent niet en het bereikt de plant niet. Dit is hyperefficiënt, maar geeft wel een afvalprobleem. We kunnen die kwetsbare slangetjes niet hergebruiken, alleen recyclen. Zo vraagt elke oplossing weer een volgende stap.’

Er zullen nog wel een paar teeltrondes nodig zijn om meer kennis te krijgen over deze methode en preciezer te sturen, maar Verdegaal is positief over de tests. ‘We hebben hier wat minder bollen per hectare staan, maar niet extreem.’

Door de ruggen staan de bollen wat dichter op elkaar, omdat er ruimte moet blijven om te rijden met de eg. ‘Dat geeft minder ruimte voor onkruid. Alleen wisselen we dat weer uit met het risico dat de bollen zich misschien minder goed ontwikkelen. Al die zaken maken het een boeiende test’, besluit Verdegaal.