Met gerichte aanpak is veel reductie haalbaar in melkveehouderij

Dit blijkt uit de eerste fase van het Netwerk Praktijkbedrijven, die in juni wordt afgerond. Binnen dit netwerk wordt de praktische uitvoerbaarheid van de reductiedoelen onderzocht. Daarbij wordt gekeken naar een integrale aanpak op het vlak van voeding, stalmanagement en technische innovaties.

Het Netwerk Praktijkbedrijven liep van 2021 tot en met 2025 en de resultaten worden in juni gepubliceerd. Tijdens het symposium ‘Integraal Aanpakken‘ in Maarssen deelden onderzoekers Gerjan Hilhorst en Gertjan van Dooren alvast de resultaten van de eerste fase.

Honderd bedrijven deden mee, waaronder zeventien onderzoeksbedrijven. Die laatste zijn intensief gevolgd en begeleid. Het aantal koeien groeide met 10,1 procent en de totale melkproductie met 15,5 procent, maar de ammoniakemissie daalde op ieder onderzoeksbedrijf. De belangrijkste pijler onder dit succes was het rantsoen. Door het ruweiwitgehalte te verlagen en de energievoorziening te optimaliseren, werd de bron van ammoniak direct aangepakt.

Lees ook: Melkveehouder verlaagt uitstoot met 17 procent door voerspoor

Het doel van het netwerk was om maximaal 150 gram ruw eiwit per kilo droge stof te halen op ieder deelnemend melkveebedrijf. Bij de nulmeting in 2020 zaten alle bedrijven nog ruim boven de 160 gram. Het gemiddelde ruweiwitgehalte kwam in 2025 uit op 156 gram per kilo droge stof. Maar de spreiding was groot; sommige bedrijven zaten nog boven de 160 gram.

Veel aandacht nodig

Op Agro-innovatiecentrum De Marke wordt al twee jaar gewerkt met een niveau van 144 gram ruw eiwit, wat fors onder de projectdoelstelling ligt. Hilhorst, onderzoekcoördinator op De Marke, benadrukt dat dit resultaat niet vanzelf komt. ‘Het belangrijkste is er continu aandacht voor te hebben. Wij hebben onze voeradviseurs ook echt deelgenoot gemaakt van ons doel. Hij moet samen met ons zorgen dat we dat doel realiseren.’

Deze scherpte aan het voerhek vertaalt zich volgens de onderzoeker niet alleen in een lagere uitstoot. ‘Het zorgt ook voor een economische prikkel door lagere voerkosten en minder mestafzet.’

Toch is het niet overal gelukt om richting de norm van 150 gram ruw eiwit te gaan. Het heeft niet alleen te maken met een scherp voeradvies; de eiwitverlaging moet ook in balans zijn met andere doelen, zoals die voor een optimale energievoorziening, de groeiplannen en gezondheid van de veestapel.

Druppelirrigatie

Naast voeding ligt een groot deel van de oplossing op de stalvloer, waar mest en urine samenkomen. Het netwerk heeft uitgebreid geëxperimenteerd met druppelirrigatie, waarbij de vloer wordt bevochtigd.

Over zes bedrijven werd een gemiddelde reductie van 14 procent gemeten. Daarbij kwamen de resultaten op dichte vloeren bij hoge temperaturen zelfs boven de 40 procent uit. Toch is watergebruik geen wondermiddel. Elke liter water die op de vloer wordt gesproeid, eindigt als extra volume in de mestput.

Onderzoeker Van Dooren van Wageningen Livestock Research legt uit dat de effectiviteit sterk afhankelijk is van het vloertype. ‘Voor roostervloeren is echt 10 liter water per vierkante meter nodig om die reductie te krijgen. Voor dichte vloeren heb je minder nodig.’

Onderhoud is cruciaal

Bovendien is technisch onderhoud volgens Van Dooren cruciaal voor emissiearme vloeren. Op De Marke wordt de mestschuif elk uur ingezet. Hilhorst merkt op dat dit ook een prijs heeft: ‘Het kost ons ongeveer 1 cent per kilo melk aan onderhoud en onderdelen.’

Een andere optie is water toevoegen aan de mest. Mest verdunnen in de kelder is een effectieve maatregel om de ammoniakuitstoot te verminderen. Binnen het netwerk is een reductie van ongeveer 23 procent aangetoond. Wel is regelmatig mixen een must.

‘De charme van deze maatregel is toch wel de eenvoud. Het toevoegen van water, zoals oppervlaktewater, zorgt ervoor dat er weer ruimte is in de kelder op het moment dat de eerste mesttoediening is geweest’, vertelt Van Dooren.

Stalventilatie aanpassen

Een van de meest veelbelovende nieuwe technieken is het aanpassen van de stalventilatie. Traditioneel worden ventilatiegordijnen aangestuurd op basis van de buitentemperatuur of windsnelheid, maar in het netwerk wordt nu geëxperimenteerd met sturing op de CO2-concentratie in de stal.

Het principe is simpel: ventilatie is nodig om gassen en waterdamp af te voeren. Door te sturen op CO2 kan de luchtbeweging over de mestkelder en de vloer tot een minimum worden beperkt, wat de verdamping van ammoniak remt.

Grote kansen

Van Dooren ziet hier grote kansen: ‘Als je daarmee stuurt op CO2-concentratie, levert dat misschien een nieuwe mogelijkheid op om je ventilatie te beperken en daarmee ammoniak te verminderen.’

Hoewel het verlagen van het ventilatiedebiet technisch lukt, resulteert dit in de eerste proeven nog niet direct in een meetbare daling van ammoniak. Dat wordt in de volgende fase van het project, die dit jaar start, verder onderzocht.

Minder mogelijkheden op het gebied van methaan Binnen het Project Praktijkbedrijven is ook gekeken naar de methaanuitstoot. Dit onderzoek was minder succesvol. Een fundamenteel probleem bij methaan is de bron van de uitstoot. Dit komt voor meer dan 80 procent rechtstreeks uit de koe, door het verteringsproces. Hoewel soms een daling is te zien per koe of per liter melk, blijkt uit de resultaten van het netwerk dat de totale methaanuitstoot op bedrijfsniveau juist is gestegen. Tussen 2020 en 2025 nam de methaanemissie met bijna 7 procent toe. Deze stijging wordt volgens de Wageningse onderzoeker Van Dooren veroorzaakt door een toename van het aantal dieren en een hogere melkproductie binnen het netwerk. Momenteel worden drie maatregelen onderzocht om methaan te reduceren. Op het gebied van voeding gaat het om specifieke additieven. Als technische oplossing wordt gekeken naar vergisten. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar mogelijkheden op het gebied van het koelen en aanzuren van de mest.