Kamer sceptisch over uitbreiding Europese Unie

De kandidaat-lidstaten waar het om gaat, zijn Albanië, Bosnië en Herzegovina, Georgië, Moldavië, Montenegro, Noord-Macedonië, Oekraïne en Servië. De onderhandelingen met Turkije liggen stil en Kosovo heeft ook een aanvraag ingediend. Het kabinet stelt dat met name Albanië, Moldavië, Montenegro en Oekraïne voortgang boekten met hervormingen op het gebied van goed bestuur, transparantie en de rechtsstaat die noodzaklijk zijn om voor toelating in aanmerking te komen.

Sinds de Russische inval in Oekraïne worden nadrukkelijker geopolitieke argumenten genoemd voor EU-uitbreiding. De coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn geen voorstander van uitzonderingen voor een snelle toelating. Zij willen vasthouden aan de criteria van Kopenhagen. Daarin staat een aantal voorwaarden waaraan niet-EU-landen volgens de Europese Raad in ieder geval moeten voldoen om in aanmerking te komen voor lidmaatschap.

Ondermijnen

VVD-Kamerlid Bente Becker stelt dat te snelle toetreding de EU ook kan ondermijnen. Ze pleit voor het toekennen van bepaalde rechten aan landen zonder dat er sprake is van een volwaardig EU-lidmaatschap. Daarbij behouden kandidaat-lidstaten de prikkel om te hervormen en behouden ze perspectief op volledig lidmaatschap.

Tweede Kamerlid Felix Klos (D66) deelt het idee van Becker over getrapte toetreding en stelt dat een volledig lidmaatschap alleen kan als aan alle Kopenhagen-afspraken is voldaan. Harmen Krul (CDA) noemt het bewonderenswaardig dat Oekraïne onder oorlogsomstandigheden toch noodzakelijke hervormingen doorvoert. 'Maar bewondering mag geen vervanging worden van beoordeling', zegt hij. 'Ook voor Oekraïne geen shortcuts.'

Politieke chaos

De oppositie is verdeeld over uitbreiding. Groenlinks-PvdA is in de basis positief. 'In deze tijd van politieke chaos is het aantrekkelijk om toe te treden. Dat is een gouden kans voor hen en voor ons, voor onze collectieve welvaart', aldus Kamerlid Tom van der Lee. Hij vindt ook dat de opties voor gradueel lidmaatschap moeten worden onderzocht. 'Zeker als het gaat om Oekraine.' Wel waakt hij voor een 'tweederangs lidmaatschap'.

Volt noemt de versnelde toetreding van Oekraïne als de beste veiligheidsgarantie.Hij noemt de belangstelling van Noorwegen en IJsland voor het lidmaatschap ook een teken van de veiligheid die de EU kan bieden. 'Wat mij betreft werken we toe naar een verenigde staten van Europa.'

Invloedssferen

De overige oppositiepartijen denken er net iets anders over. Michiel Hoogeveen (JA21) erkent dat een aantal uitbreidingen de EU hebben versterkt, maar hij wijst ook op lidstaten die kampen met corruptie. 'De tijd van invloedssferen is terug. Europa moet zich heruitvinden en landen aan zich binden. Maar dat betekent niet dat uitbreiding automatisch het juiste antwoord is. Te snelle uitbreiding kan ons verzwakken.'

Met name de toetreding van Oekraïne heeft grote gevolgen voor de unie, menen diverse Kamerleden. Hoogeveen spreekt van een 'systeemschok'. Ook BBB waakt voor deze gevolgen. 'We moeten Oekraïne steunen, maar dat is wat anders dan toetreding tot de EU', zegt Henk Vermeer (BBB). 'Wat betekent dit voor de Europese begroting en voor de verdeling van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid?'

SGP is terughoudend en PVV verklaarde zich tegen elke vorm van uitbreiding van de EU. Forum voor Democratie is ook geen voorstander, maar pleit voor een vertrek uit de unie. Hidde Heutink (Groep Markuszower) noemt uitbreiding 'oliekoekendom'.

De Kamer worstelt met de houding van Hongarije. Dit land spreekt die keer op keer zijn veto uit tegen bepaalde ontwikkelingen, bijvoorbeeld richting Oekraïne, en houdt zich juist niet langer aan Europese afspraken.

Minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken (op de foto bovenaan dit artikel) beantwoordt de vragen van de Kamerleden zodra het debat wordt voortgezet. Het is onduidelijk wanneer dat gebeurt. Eerder op dinsdag sprak hij op de jaarlijkse 'Lviv-conferentie' die in Breda is gehouden. Nederland en Oekraïne spreken daar over samenwerken om dichter bij een toetreding tot de EU te komen.

Oekraïne zit op een duidelijke koers naar een EU-lidmaatschap, meldde Berendsen op X. 'We staan klaar om elke stap te ondersteunen.' Tijdens de conferentie is onder meer gesproken over de versterking van de rechtsstaat, goed bestuur, energie, landbouw en sociale zaken. 'Onder deze moeilijke omstandigheden moeten zij voortgang blijven maken met hervormingen op weg naar EU-lidmaatschap', aldus de minister.

De Oekraïense president Volodymyr Zelensky zei eerder dat hij wil dat het land in 2027 lid wordt van de EU en noemt dat een belangrijke veiligheidsgarantie. De EU wil tot nu toe geen datum plakken op het proces.