Oekraïners tobben met Europese normen

De gesprekken over toetreding van Oekraïne tot de Europese Unie (EU) zijn afgelopen zomer begonnen. De Oekraïense regering heeft de ambitie uitgesproken om de toetredingsonderhandelingen met de EU tegen eind 2028 af te ronden.

Dat betekent ook dat de normen voor landbouwproducten tegen eind 2028 volledig zijn afgestemd op de EU-regelgeving. Dat laatste is een enorme uitdaging, zegt voorzitter Andrii Dykun van de grootste Oekraïens boerenorganisatie Ukrainian Agri Council (UAC) in een analyse.

In het verleden heeft het lidmaatschap de agrarische sector in nieuwe lidstaten, zoals Polen, een impuls gegeven. Bij Oekraïne is de situatie anders, betoogt Dykun. Oekraïne is al een belangrijke producent van voedsel voor de wereldmarkt. Dit is volgens hem een contrast met landen in Centraal- en Oost-Europa, die de EU binnentraden met onderontwikkelde landbouwsystemen en de productie geleidelijk uitbreidden binnen de interne markt.

Daarnaast opereert Oekraïne onder fundamenteel andere omstandigheden. Er heerst een oorlog en een aanzienlijk aantal landbouwbedrijven is beschadigd. De Wereldbank raamde begin 2025 de directe schade aan de Oekraïense landbouwsector als gevolg van de Russische invasie op 11,2 miljard dollar, terwijl de totale verliezen ongeveer 80 miljard dollar bedroegen.

'Daardoor wordt de implementatie van regelgeving waarvoor in andere landen jarenlang geplande voorbereiding nodig was, voor Oekraïne niet alleen een technologische, maar ook een economische uitdaging', licht de voorzitter van de UAC toe.

Modernisering

De invoering van Europese regels en normen is om meer redenen een uitdaging, stelt Dykun. Het vraagt grootschalige modernisering: een overgang naar een ander systeem van gewasbescherming, veranderingen in teelttechnologieën, investeringen in infrastructuur voor de veehouderij, naleving van milieueisen en versterking van kwaliteitscontrole en traceerbaarheid.

Volgens schattingen van onafhankelijke kenniscentra, waaronder een studie van de All-Ukrainian Agrarian Council, kan de implementatie van EU-regelgeving op het gebied van gewasbescherming forse economische gevolgen hebben. Alleen al het verbod op ongeveer honderd werkzame stoffen die nu in Oekraïne zijn toegestaan, zou leiden tot verliezen van meer dan 2,5 miljard euro per jaar, oftewel 70 tot 150 euro per hectare.

De totale verliezen voor de sector kunnen nog groter zijn. 'Deze last zou onevenredig zwaar drukken op kleine en middelgrote producenten, de ruggengraat van het platteland van Oekraïne. De vraag is dan ook niet óf Oekraïne EU-normen nodig heeft', vindt Dykun. 'De kernvraag is hoe deze moeten worden ingevoerd op een manier die geen afbreuk doet aan een sector die de voedselzekerheid en de economische veerkracht van het land ondersteunt.'

Verder wijst de voorzitter van de UAC op bredere geopolitieke context. 'Tarwe is een basisvoedingsmiddel in grote delen van de wereld. Rusland weet dat Oekraïne, samen met de EU, potentieel de grootste tarwe-exporteur ter wereld kan vormen. Rusland gebruikt graan als instrument van strategische druk en maakt voedsel tot een onderdeel van geopolitieke oorlogsvoering.'

Exportvolumes

Voor Oekraïne is de EU-markt van belang, maar de belangrijkste afzetgebieden blijven landen in Afrika, Azië en het Midden-Oosten. Deze markten genereren exportvolumes en vormen de basis van de rol die Oekraïne speelt in de wereldwijde voedselzekerheid. 'Op de weg naar Europese integratie is het van cruciaal belang deze markten niet te verliezen', benadrukt Dykun.

Als Europese regelgeving gelijktijdig op de gehele productie wordt toegepast, zullen de kosten van Oekraïense landbouwproducten stijgen en de opbrengsten dalen. Dit kan ten koste gaan van de werkgelegenheid op het platteland.

Oekraïne heeft daarom een aanpak nodig die de voorzitter van de UAC omschrijft als 'één land – twee systemen'. Daarbij moet enerzijds worden gewerkt aan integratie van Europese normen. Anderzijds moeten de huidige productiemodellen overeind blijven om concurrerend te blijven op de huidige exportmarkten buiten de EU.

Dit vraagt volgens de Oekraïense boerenorganisatie onder meer om de inzet van moderne traceerbaarheidssystemen die verschillende productieregimes voor verschillende markten mogelijk maken. Andere punten van aandacht zijn realistische overgangsperioden, financiële ondersteuning en gefaseerde implementatie van de strengere regels.

Dykun benadrukt dat het hem niet gaat om het vertragen van de Europese integratie, maar om het kiezen van de juiste koers waardoor beide doelen worden bereikt.