Geopolitiek raakt ook de tuinbouwsector

'De wereld wordt transactioneler nu we richting het einde van een tijdperk gaan, en zal pas weer rustiger worden zodra we een nieuwe wereldorde bereiken die door de grootmachten wordt geaccepteerd', aldus hoogleraar internationale betrekkingen Rob de Wijk. Volgens Rabobank leggen overheden daarom steeds meer nadruk op binnenlandse productie van voedsel, waaronder een hogere mate van zelfvoorziening in verse groenten.

Rabobank verwacht dat in de komende tien jaar steeds meer landen geleidelijk zullen toewerken naar een zelfvoorzieningsgraad van 100 procent. Bovendien neemt in veel opkomende economieën de koopkracht van consumenten toe, waardoor de vraag naar kwalitatief goed voedsel groeit. Deze twee ontwikkelingen zullen volgens de bank resulteren in een sterke groei van investeringen in kascapaciteit buiten Nederland.

Volgens Rob de Wijk vindt er nu geopoltieke blokvorming plaats. Vrijhandel staat daarmee onder druk. 'Landen als de Verenigde Staten en China proberen nadrukkelijk andere landen in hun invloedsfeer te krijgen.'

Volgens De Wijk is het daarom voor Europese bedrijven van essentieel belang dat de Europese Unie handelsakkoorden blijft sluiten om toegang te houden binnen de invloedsferen van zowel China als de Verenigde Staten om economisch en geopolitiek relevant te blijven. De Europese handelsdeal met de Mercosur-landen is volgens De Wijk zo'n voorbeeld waar de Europese Unie de vorming van machtsblokken kan doorbreken of op z'n minst frustreren.

Ook de handelsdeal met India moet in dit licht worden gezien, stelt de hoogleraar. 'Het van oudsher protectionistische India beseft ineens heel goed dat ze naar partners moet zoeken om de eigen veiligheid en welvaart te waarborgen.' Daarom kijkt het land naar de Europese Unie als betrouwbare handelspartner met veel kennis in onder andere hoogwaardige land- en tuinbouw.

Volgens Rob de Wijk is de Nederlandse tuinbouw een fantastische hightechsector, maar heeft deze een potentieel probleem met de afhankeijkheid van halfgeleiders en chips. Halfgeleiders zijn in de ogen van De Wijk essentieel in de economie van nu en de toekomst, waar nu een geopolitieke strijd over wordt gevoerd.

Met name de afhankelijkheid van de Taiwanese chipproducent TSMC wordt door de hoogleraar als een gevaar gezien. 'TSMC heeft Taiwan tot nog toe van een invasie van China behouden, maar dat is geen garantie voor de toekomst. Ontwrichtingen in de toeleveringsketen van halfgeleiders en chips hebben grote gevolgen voor sectoren die afhankelijk zijn van deze technologie.'

Volgens Annie van de Riet, voorzitter van AVAG, is kassenbouw steeds meer hightech en zit daar inderdaad een afhankelijkheid richting deze technologie. 'Bij een tekort van chips en halfgeleiders heeft de tuinbouw als higtechsector wel een probleem. Daarom dat er binnen de sector, zoals De Wijk adviseert, aan 'due diligence' wordt gedaan om de afhankelijkheden in kaart te brengen en hierop te anticiperen.'

Gouden driehoek

De huidige onrust in het Midden-Oosten laat zien dat de geopolitiek veel onzekerheid kan opleveren bij bedrijven. Volgens Mirjam Boekestijn, CEO van Dutch Greenhouse Delta, houden Nederlandse tuinbouwbedrijven door deze onzekerheid op de korte termijn hun hand op de knip en stellen zij investeringen in het buitenland uit.

Ondanks dat verwacht Boekestijn op de midden- en lange termijn juist extra investeringen en kansen voor de sector in zowel Azïe als het Midden-Oosten en Noord-Afrika. 'Wij zijn als sector met onze tuinbouwtechnologie in staat om complete voedselsystemen aan dit soort landen te bieden en daarmee kunnen wij de concurrentie op deze markten aan.'

Innovatief blijven en samenwerken

Toch is het volgens de Dutch Greenhouse Delta-CEO belangrijk dat de Nederlandse tuinbouwsector innovatief blijft en meer gaat samenwerken. 'Samenwerking is geen keuze, maar een voorwaarde voor de tuinbouwtechnologie om succesvol de concurrentie op de wereldmarkt aan te kunnen gaan.'

Volgens AVAG-voorzitter Van de Riet is het daarbij belangrijk dat bedrijven in de tuinbouwtechnologie kiezen voor Nederlandse partners, wanneer zij opdrachten in het buitenland binnenhalen. 'Het gebeurt nog regelmatig dat bedrijven alleen op pad gaan en dan of de opdracht niet binnenhalen of de samenwerking aangaan met buitenlandse partijen. Om de concurrentie in het buitenland voor te blijven, moet je blijven investeren in innovatie en gezamenlijk met Nederlandse partners de opdracht proberen binnen te halen.'

Volgens Van de Riet spelen binnen die samenwerking de overheid en kennisinstellingen een belangrijke rol; de gouden driehoek. 'Nederland heeft veel teeltkennis, wat we als vanzelfsprekend beschouwen. In het buitenland is deze kennis helemaal niet zo vanzelfsprekend. Dus door samen als bedrijfsleven met de Nederlandse kennisinstituten en de overheid op te trekken kun je een wezenlijk verschil maken op de buitenlandse markt.'

India-deal maakt van Europa speler in plaats van speelbal

De handelsdeal met India zorgt voor een drastische verlaging van Indiase tarieven op Europese machines en elektrotechnische apparatuur. Dat is goed nieuws voor de Nederlandse tuinbouwtechnologie.

Dutch Greenhouse Delta heeft samen met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland diverse activiteiten georganiseerd om Nederlandse kassen- en machinebouwers te ondersteunen bij het verkennen en betreden van de Indiase markt.

Doel hiervan is samenwerking tussen de regio's verder verdiepen door handel, kennisdeling en technologiepartnerschappen, die bijdragen aan de groeiende behoefte van de Indiase consument aan kwalitatief goed voedsel.

Dit soort initiatieven zijn essentieel voor het verstevigen van de economische banden tussen de Europese Unie en India. Het aanhalen daarvan is geopolitiek relevant en vergroot de kans dat Europa een speler wordt in plaats van een speelbal in het geopolitieke biljartspel.