Grondgebondenheid centraal in nieuwe stikstofaanpak

Daarmee kiest het kabinet voor een zoveel mogelijk gesloten kringloop op melkveebedrijven. Door de norm voor grondgebondenheid in te voeren, wordt volgens Van Essen een directe balans gezocht tussen het aantal dieren en de mestproductie enerzijds, en het beschikbare grondareaal en mestplaatsingsruimte anderzijds. Dit moet de druk op het milieu structureel verlagen.

De norm van grondgebondenheid is onderdeel van de eerste van zeven pijlers waarop de stikstofaanpak rust. De samenhang tussen de pijlers moet ervoor zorgen dat natuurherstel en economische ontwikkeling hand in hand gaan.

De zeven pijlers:

Generieke stikstofreductie: Er wordt gestreefd naar een ammoniakreductie van 23 procent – 25 procent in 2030 en 42 procent – 46 procent reductie in 2035 ten opzichte van 2019.. Dit wordt vertaald naar bedrijfsspecifieke emissienormen voor ammoniak en broeikasgassen, zodat elke boer weet waar hij aan toe is. Onder deze pijler valt ook het afromen van dier- en fosfaatrechten. Voor de zomer komt daar meer duidelijkheid over.

Gebiedsgerichte inzet: Naast generiek beleid komt er extra focus op kwetsbare gebieden zoals Natura 2000-zones, veenweiden en beekdalen. Hier wordt gewerkt met zonering, waarbij in de directe nabijheid van natuurgebieden strengere eisen gelden. Extensief grondgebruik, bijvoorbeeld door extensieve vormen van grondgebonden landbouw en emissiearme veehouderij, met een toekomstbestendig verdienmodel, zijn voor deze gebieden een belangrijk onderdeel van het eindbeeld, schrijft Van Essen. De gebieden met de hoogste prioriteit zijn de Veluwe, de Peel, Groene Hart, Hart van het Noorden en Noordwest Overijssel.

Natuurbehoud en -verbetering: Er wordt structureel geïnvesteerd in natuurbeheer om drukfactoren zoals verdroging en stikstof aan te pakken. Waar nodig kiest het kabinet voor uitbreiden en verbinden van natuurgebieden en het tegengaan van versnippering van onze natuur. Ook investeert het kabinet structureel in natuurbeheer door terreinbeherende organisaties en andere natuurbeheerders. Binnen het agrarisch natuurbeheer wil het kabinet boeren langjarig ondersteunen bij het treffen van effectieve natuurmaatregelen.

Vergunningverlening en juridische agenda: Het kabinet werkt aan een juridisch houdbare rekenkundige ondergrens en het wettelijk vastleggen van emissiedoelen om de vergunningverlening weer vlot te trekken. Een geborgd maatregelenpakket moet de PAS-melders zicht op legalisatie geven. De huidige op de KDW-gebaseerde (kritische depositie waarde) stikstofdoelen worden zo snel mogelijk vervangen door de emissiedoelen voor de industrie, landbouw en mobiliteit. Zodra er een voldoende geborgd maatregelpakket ligt worden deze wettelijk vastgelegd.

Toekomstbestendige landbouwsector: Om Nederland van het slot te krijgen, worden landbouwbedrijven gevraagd grote aanpassingen door te voeren in de bedrijfsvoering. Om beweging bij de ondernemers in de verschillende deelsectoren te krijgen, beleidsdoelen en wettelijke normen te kunnen halen en voor economisch toekomstperspectief krijgen boeren en de komende tien jaar financiële en persoonlijke ondersteuning bij investeringen, innovatie, omschakeling of vrijwillige beëindiging. Voor een integrale aanpak van de verschillende opgaven in de landbouw is (door)ontwikkeling van technieken noodzakelijk. Ook de keten zal haar verantwoordelijkheid moeten nemen.

Sociaal en economisch vitaal platteland: Aandacht voor sociaaleconomische aspecten ziet het kabinet als essentieel onderdeel van het beleid om landbouw en natuur in evenwicht te brengen en de vergunningenproblematiek op te lossen. Er is aandacht voor de leefbaarheid en sociale cohesie in regio’s die grote veranderingen ondergaan. Door de uitdagingen in samenhang aan te pakken met andere vraagstukken die regionaal spelen kan de leefbaarheid van plattelandsregio’s volgens het kabinet juist worden versterkt.

Integrale aanpak: Stikstofmaatregelen hangen nauw samen met de andere opgaven in het landelijk gebied, namelijk klimaat, water, gewasbeschermingsmiddelen en dierwaardigheid. Voor de Kaderrichtlijn Water geldt dat in 2027 doelen behaald moeten zijn en dat er een risico is voor vergunningverlening als er onvoldoende maatregelen worden getroffen. Dat betekent onder meer dat het 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn in lijn moet worden gebracht met de verplichtingen van de Nitraatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water. Voor het verminderen van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen wil het kabinet een convenant met de sector sluiten. De overgang naar een dierwaardige veehouderij wordt met subsidies en fiscale regelingen ondersteund.

Voor het oplossen van de stikstofproblematiek is het stikstoffonds van 20 miljard euro ingesteld. Het kabinet geeft daarom grote prioriteit aan het oplossen van de stikstofproblematiek. Minister Van Essen benadrukt dat deze stappen, hoewel soms ingrijpend, noodzakelijk zijn om Nederland weer in beweging te krijgen. ‘We maken duidelijke keuzes voor een sterke en toekomstbestendige agrarische sector en het structureel verbeteren van de natuur’, schrijft Van Essen.

Ingrijpende besluiten

Het weer opgang brengen van de vergunningverlening voor de landbouw, woningbouw, industrie en defensie vraagt volgens Van Essen ‘op korte termijn om diverse, soms ingrijpende besluiten’. Dit moet leiden tot meer duidelijkheid en duurzaam perspectief voor boeren, natuur en Nederland.

Het kabinet zoekt nadrukkelijk de samenwerking met sectorpartijen. Van Essen benoemt daarbij de voorstellen uit de Bouwsteen landbouw, de Bouwsteen natuur en het versnellingsplan (‘Een robuuste route voor vergunningverlening en natuurherstel in Nederland’). Die onder meer door LTO Nederland, NAJK, provincies, gemeenten, VNO-NCW, Bouwend Nederland, Natuurmonumenten en Natuur & Milieu zijn ingediend.

‘We geloven in het vakmanschap en de innovatiekracht van de Nederlandse agrarische sector. De energie en kennis van boeren, in de sector en in de gebieden zijn van groot belang om betekenisvolle stappen te kunnen zetten. Daarom kiezen we ervoor om samen met boeren en ketenpartijen te werken aan een toekomstbestendige landbouw en met nog veel meer partijen aan een sterke natuur en een vitaal platteland’, aldus Van Essen.

Verhogen uitvoeringskracht

Het kabinet realiseert zich dat plannen alleen niet volstaan. De uitvoeringskracht van de overheid moet daarom fors omhoog. Daarom is onder meer de Ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof opgericht. Daarnaast komt er een speciale ingestelde werkgroep onder leiding van voormalig SGP-Kamerlid Elbert Dijkgraaf. Deze werkgroep gaat nauw samenwerken met de verschillende uitvoeringsorganisaties en de provincies.

Tot het zomerreces dat op 3 juli begint, ligt de prioriteit van het kabinet bij het concreet uitwerken van de bedrijfsspecifieke emissienormen en de nadere invulling van de norm voor grondgebondenheid. Ook de zoneringsaanpak rond natuurgebieden en een nieuw ondersteuningspakket voor verduurzamende boeren worden met voorrang uitgewerkt. Voor PAS-melders wordt gezocht naar een opvolger van het huidige legalisatieprogramma om hen sneller zekerheid te bieden.

In de Kamerbrief zoekt Van Essen de samenwerking met de Tweede Kamer. Het minderheidskabinet zal daar naar steun moeten zoeken voor de nieuwe stikstofaanpak. De minister zegt toe de voorstellen vanuit de Kamer zorgvuldig te bestuderen en te benutten.