Verbreden is op De Lange Hoeve bewuste strategie en geen bijzaak

De basis onder het bedrijf is historisch gegroeid. Van den Heuvel komt uit een boerenfamilie die al generaties in de regio actief is. In 1968 verhuizen zijn ouders door ruilverkaveling naar de huidige locatie in de Brabantse gemeente Genderen. Het bedrijf ontwikkelt zich daar van een gemengd bedrijf naar een melkveehouderij met eigen verwerking.

In 1995 nemen Herman van den Heuvel en zijn vrouw Mieke het melkveebedrijf met 50 hectare grond over, aangevuld met een kleine kaasmakerij en winkel. De overname valt in een periode waarin schaalvergroting in de melkveehouderij de dominante strategie is: meer koeien, meer liters, lagere kostprijs.

Van den Heuvel kiest niet uitsluitend voor die route, al breidt hij de productie wel uit. Tegelijkertijd investeert de ondernemer in verwerking en afzet. 'Wij zijn ontzettend ondernemend. Als we denken: daar is geld uit te halen, dan pakken we het aan.'

Waarde toevoegen

De kern van de strategie van Van den Heuvel is waarde toevoegen aan de eigen melk. Jaarlijks wordt circa 3,5 miljoen liter melk in eigen beheer verwerkt tot kaas. Dat levert naar eigen zeggen ongeveer 40.000 kazen per jaar op, bestemd voor retail, speciaalzaken en regionale supermarkten. Direct contact met de markt is daarmee een structureel onderdeel van de bedrijfsvoering.

Multifunctionele landbouw ontstaat niet uit financiële druk, maar uit ondernemingsdrang en risicospreiding. 'We hebben een ongebruikte zolder boven de oude melkstal aangepakt en omgebouwd tot boerenzolder voor bijeenkomsten. We hadden die zolder kunnen laten voor wat het was. Wij besloten er geld van te maken.'

De uitbreiding met recreatie volgt later. Een aangekocht buurperceel biedt niet alleen extra grond, maar ook gebouwen die geschikt zijn voor herbestemming. In 2017 start de minicamping met 25 plaatsen, inclusief een recreatiewoning voor tien personen.

Ondanks de mooie stappen plaatst Van den Heuvel wel kanttekeningen bij verbreden als standaardoplossing. 'Je moet er wel zin in hebben. Je moet het niet uit armoede doen', benadrukt hij. Volgens de ondernemer is verbreding alleen succesvol wanneer het bij je past.

Multifunctionele landbouw vraagt andere vaardigheden dan primaire productie: marketing, gastvrijheid, personeelsmanagement, regelgeving en financiële planning. Zonder innerlijke motivatie en organisatorische capaciteiten kan verbreding extra druk opleveren.

Complexer dan familiebedrijf

Het bedrijf in Genderen telt inmiddels tien medewerkers. De organisatie is daarmee complexer dan een traditioneel familiebedrijf. Naast de melkveehouderij en de kaasmakerij vraagt ook recreatie om planning, onderhoud en klantcontact. Van den Heuvel: 'Met zo'n bedrijf en alles wat op je afkomt, heb je het druk met managen.'

De Brabander combineert management met praktische werkzaamheden. 'Ik melk nog een paar keer in de week. En als er een koeienpoot moet worden uitgesneden, doe ik dat ook', licht hij toe. Toch verschuift zijn rol steeds meer richting organisatie en strategie.

Personeel vinden en behouden is daarbij een aandachtspunt. De huidige kaasmaker werkt al veertig jaar op het bedrijf en nadert zijn pensioen. Gekwalificeerde vakmensen zijn schaars. Dat maakt kennisoverdracht en continuïteit kwetsbaar.

Ook de recreatietak kent uitdagingen. Gasten verwachten service, flexibiliteit en online bereikbaarheid. Dat is een andere bedrijfscultuur dan de traditionele melkveehouderij. Verbreden en verduurzamen gaan gepaard met vergunningen en procedures. Van den Heuvel heeft ervaring met bezwaartrajecten die investeringen vertragen. 'Voordat je hebt gebouwd, ben je zo een paar jaar verder.'

Ook de stikstof- en ammoniakdiscussie heeft impact. Enkele jaren geleden besloot Van den Heuvel de stal ingrijpend te moderniseren. Robots, emissiearme vloeren en mestvergisting moeten de uitstoot met 60 tot 70 procent reduceren. 'We gaan ons bedrijf op de kop zetten, nog één laatste keer.'

Anticiperen op regelgeving

De keuze is zowel defensief als strategisch: anticiperen op regelgeving en de bedrijfsvoering efficiënter maken. De investering is omvangrijk en deels afhankelijk van subsidies. Tegelijkertijd betekent automatisering minder arbeidsdruk en meer beheersbaarheid.

Maar de investeringen staan niet op zichzelf. Van den Heuvel is 64 jaar. Zijn dochter Anne (16) spreekt uit het bedrijf te willen overnemen. Dat perspectief beïnvloedt zijn koers. 'We hebben tien jaar geleden gezegd: we willen plezier hebben om het door te geven.'

Waar eerdere jaren in het teken stonden van uitbreiden en nieuwe activiteiten opzetten, ligt de focus nu op consolideren. 'Alles stabiliseren', vat hij samen. Dat betekent processen vastleggen, verantwoordelijkheden delegeren en investeringen afronden. Jonge medewerkers krijgen meer ruimte in de bedrijfsvoering. 'Het doel is een organisatie neerzetten die ook zonder mijn directe dagelijkse aanwezigheid functioneert en doorgaat.'

Op de vraag of Van den Heuvel zichzelf een gelukkige boer noemt, antwoordt hij zonder aarzeling: 'Zeker.' Die tevredenheid hangt samen met de gekozen strategie. Door verwerking, verbreding en schaal heeft het bedrijf meerdere inkomstenstromen. Dat biedt meer speelruimte dan een bedrijf dat volledig afhankelijk is van melkprijs en regelgeving.

De Lange Hoeve is echter geen verzameling van losse activiteiten; het is een bedrijf waarin elke tak functioneel verbonden blijft met de melkveehouderij. 'De basis is onveranderd: melk. Alles daaromheen versterkt die kern. En juist in die combinatie schuilt de weerbaarheid van onze onderneming. Nu en voor de volgende generatie.'