'De melkveehouderij heeft een landbouwakkoord 2.0 nodig'

Verstraten heeft bewust gesolliciteerd naar de functie van voorzitter van de vakgroep Melkveehouderij van LTO Nederland. 'Maar ik zie het zowel als een lust als een last. In beide gevallen omdat ik goed ben ingevoerd: doe je wat goed is voor de boer of doe je wat boeren willen? Dat is niet hetzelfde. Maar het zou wel hetzelfde moeten zijn', concludeert hij.

Als je moet kiezen tussen meebewegen of harder vechten, kies dan voor verbinding

Jos Verstraten, voorzitter van LTO-vakgroep Melkveehouderij en melkveehouder in Westerbeek (NB)

De melkveehouder uit het Noord-Brabantse Westerbeek maakt al ruim acht jaar deel uit van de landelijke vakgroep Melkveehouderij. Als je in zijn hart kijkt, zou hij zijn vakgroep meer als ondernemersvereniging willen positioneren. 'Als ondernemer sta je veel nuchterder in de wedstrijd. In de melkveehouderij zijn we traditioneel meer een vereniging van boeren, waarin familiebedrijven en overerving een grote rol spelen.'

Melkveehouders zijn volgens Verstraten emotioneel verbonden met de plek waar ze boeren. 'En het gaat over de energie en passie die je in je bedrijf stopt. Een manier van leven. Daar komen andere emoties bij kijken. Ik voel mij hierdoor als LTO'er en persoon in een spagaat getrokken: welke belangen verdedig je, en op welke manier?'

Is dat in andere sectoren anders?

'Ja, in de intensieve sectoren kijken ondernemers wat nuchterder naar de situatie. Ze maken bijvoorbeeld een zakelijkere afweging of ze meedoen aan een stoppersregeling. Dat heeft denk ik te maken met de tucht van de markt. De varkenscyclus is berucht. Een varkenshouder heeft die vaak al een paar keer meegemaakt. Dat zorgt voor de ontwikkeling van ondernemerskwaliteiten.'

'In het verleden werd weleens gezegd dat melkveehouders de ambtenaren onder de boeren zijn, omdat ze op 1 januari al weten welk jaarresultaat ze gaan behalen. Dat is nu wel veranderd, met de schommelingen in de melkprijs.'

Waarom is een landbouwakkoord 2.0 nodig?

'We hebben als sector een duidelijke stip op de horizon nodig. Een wenkend perspectief. Daar was het landbouwakkoord oorspronkelijk voor bedoeld. Vervolgens verzandde het heel erg in details om de stikstofcrisis op te lossen. Het gaat erom dat individuele boeren weer toekomst krijgen. Dat ze, met behulp van flankerend beleid, hun eigen toekomst kunnen vormgeven.'

'Het moet veel minder over de kaders gaan en veel meer over de doelen: wat wil je met de landbouw bereiken op het gebied van omgeving, waterkwaliteit, dierenwelzijn, inkomen en bestaansrecht, en als voedselproducent? Het perspectief moet concreet worden.'

Dat lijkt ver weg. 2026 wordt een pittig jaar.

'Ja, dat klopt. Voor de korte termijn is daarom veel eerder een soort Marshallplan nodig. Want hoe gaan we als melkveehouderij de komende vier à vijf jaar overleven? Als we 30 tot 40 euro per kuub mest moeten blijven betalen voor de mestafvoer, dan saneert dat met name de bedrijven met jonge ondernemers en hol je de sector uit. Er zijn overigens genoeg partijen die dat prima vinden.'

'De derogatie is weg, maar de doelen voor waterkwaliteit blijven staan. We moeten volop inzetten op mestverwerking, renure, mestexport over langere afstanden, technische innovaties en uitkoop. Als het niet met een zachte hand gaat, dan wordt het een koude sanering. Dat moeten we voorkomen.'

Dus krimp is wel nodig?

'Ik vind dat we niet krampachtig over krimp moeten doen. Het is onvermijdelijk. Maar het moet op sociale wijze gebeuren en ondersteunend zijn aan de doelen. Multifunctionele landbouw wordt belangrijk in verstedelijkt gebied met grote maatschappelijke opgaves, waar ook veel kansen liggen op dat terrein, mits het bij de ondernemer past.'

'Onze visie staat nog steeds. De melkveehouderij heeft toekomst op waarden die verder reiken dan alleen het produceren van melk. Onze sector kan een belangrijke bijdrage leveren wat betreft klimaat, biodiversiteit en waterkwaliteit. Dat moet worden beloond.'

Wat verwacht u van doelsturing?

'Ik ben ervan overtuigd dat je van generiek naar bedrijfsspecifiek beleid moet, met een individuele verantwoordelijkheid voor de emissies die je veroorzaakt. Of dat nu ammoniak, nitraat of CO2 is. Alleen dan komen we uit de cirkel van telkens nieuwe maatregelen, die steeds onvoldoende effectief blijken te zijn.'

'Generiek beleid is dan alleen nog van toepassing op bedrijven met lage milieurisico's. Bijvoorbeeld omdat ze heel extensief zijn, niet-uitspoelingsgevoelige teelten hebben of in een gebied zitten waar de kwaliteit van de omgeving dermate gunstig is dat er geen opgave ligt.'

Wat is uw belangrijkste motivatie?

'Ik zit zelf in een fase waarin we toewerken naar een bedrijfsoverdracht richting onze zoon. Het gaat niet meer over mijn persoonlijke toekomst en carrière. Ik wil samen met de jonge boeren en bedrijfsopvolgers een zo goed mogelijke uitgangspositie voor de toekomst geven.'

'Ik vind daarom dat we als LTO Nederland een goede verbinding moeten hebben met hun vertegenwoordigers: het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK). We doen het voor de volgende generatie boeren.'

Vraagt dat andere keuzes?

'Binnen het NAJK is een groot besef aanwezig dat je als sector moet meebewegen met wat de samenleving van je vraagt, omdat je daar onderdeel van wilt zijn. Ik zie dat ook zo. Ik vind dat het perspectief om de komende dertig jaar steeds te moeten strijden voor je bestaansrecht geen perspectief is.'

'Als je moet kiezen tussen meebewegen of harder vechten, kies dan voor verbinding. Dat klinkt makkelijk, maar het is juist veel moeilijker dan het lijkt. Dit is wel precies het punt waar het schuurt in de belangenbehartiging.'