Deense boeren houden adem in na verkiezingsuitslag

Premier Mette Frederiksen (Sociaal Democratische Partij (SDP)) schreef eind februari nieuwe verkiezingen uit voor 24 maart. In de verkiezingscampagnes speelden landbouw en milieubeleid maar een kleine rol. Totdat een paar weken geleden Deense dierenbeschermers, Greenpeace en tegenstanders van de intensieve varkenshouderijen samen ten strijde trokken tegen deze sector. Vervuiling, overlast en gebrek aan dierenwelzijn zijn daarbij de belangrijkste bezwaren.

Een aantal linkse partijen sloot zich bij de campagne aan. Wat opviel, was dat boeren als zondebok werden gebruikt. Het leek wel alsof de aandacht in de verkiezingscampagne zich van het asielzoekersvraagstuk verplaatste naar de boeren.

Onder de loep

Daarnaast kwam het nitraatgehalte van Deens drinkwater onder de loep te liggen. Bij een voorgestelde verlaging van de grenswaarde voor nitraat kwamen sommige Deense gemeenten in de gevarenzone. Daarnaast zijn het sproeibeleid en de uitspoeling van meststoffen naar beken en de zee soms zo ernstig dat in sommige waterbekkens nauwelijks meer leven is.

Juist dit probleem wordt grootscheeps aangepakt in het meerjarenbeleid en breedgedragen akkoord voor milieu en landbouw Grøn Trepart. De kans bestaat dat de nieuwe politieke balans de steun voor die afspraken ondermijnt.

De uitslag van de Deense parlementsverkiezingen van dinsdag is zonneklaar: de coalitie van sociaaldemocraten, liberalen (Venstre) en de middenpartij Moderaterne (de gematigden) leed een nederlaag. De sociaaldemocraten waren de grootste verliezers, maar zijn met 38 zetels en 21,8 procent van de stemmen nog steeds de grootste partij.

Meer versplinterd

Naar het zich laat aanzien wordt de vorming van een nieuwe regering knap ingewikkeld. Het Deense politieke landschap is bij deze verkiezingen nog meer versplinterd geraakt. Vroeger was Denemarken verdeeld in een rood (progressieve) of blauw (conservatieve) blok van samenwerkende partijen.

Deense kabinetsformaties waren destijds eerder een kwestie van weken dan van maanden, want de coalitievorming was eigenlijk al afgehamerd voor de verkiezingen. De formatie werd daarmee een kwestie van een programma afstemmen en ministerskandidaten vinden.

Bij de jongste verkiezingen stelde Moderaterne zich uitdrukkelijk op als middenpartij. En omdat zowel het rode (84 zetels) als het blauwe blok (77 zetels) geen meerderheid heeft in het nieuwe parlement, moet Moderaterne een keuze maken, want die kan met 14 zetels niet op eigen kracht verder.

Keiharde eisen

Met twaalf partijen verdeeld over 175 zetels – exclusief 4 zetels voor Groenland en de Faeröer eilanden – moet het in principe niet moeilijk zijn om een coalitie te vormen. Maar veel partijen hebben vooraf keiharde eisen op tafel gelegd. Dansk Folkeparti wil Lars Løkke Rasmussen, leider van Moderaterne, niet als minister hebben en Venstre wil niet meer verder met de sociaaldemocraten.

Ook in de landbouwpolitiek ligt er een splijtzwam. Het hele rode blok plus Moderaterne wil een nationaal verbod op het spuiten met gewasbeschermingsmiddelen in kwetsbare waterwingebieden, terwijl Venstre dit binnen de Grøn Trepart-afspraken met lokale spuitverboden wil oplossen.

Dat laatste vindt voorzitter Søren Søndergaard van Landbrug & Fødevarer – de Deense vereniging voor landbouw en voedselvoorziening – problematisch. In de Deense landbouwkrant LandbrugsAvisen maakt hij zich zorgen over Grøn Trepart: 'Wat in de verkiezingscampagne door de partijen werd gezegd over waterlopen en drinkwater, ondermijnt de lokale aanpak die de grondslag is voor Grøn Trepart. Dat is zorgelijk.'

Maar onder druk wordt alles vloeibaar. De vraag is of en hoe? Geldt dat voor de eisen van de politici of voor het landbouwakkoord Grøn Trepart of voor allebei.